Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw (ustawa wdrażająca) wprowadza do polskiego prawa mechanizm CBAM. Założenia projektu, znajdującego się wówczas w Rządowym Centrum Legislacji, były już przez nas omawiane w artykule pt.  „CBAM w polskim prawie – co czeka przemysł?”.

Regulacje obejmują zarówno obowiązki w okresie przejściowym, jak i przygotowanie administracji oraz przedsiębiorców do okresu docelowego. Wspomniany okres rozpoczyna się 1 stycznia 2026 r. Ustawa uwzględnia harmonogram wdrażania aktów unijnych oraz potrzebę stworzenia infrastruktury umożliwiającej skuteczne raportowanie i rozliczanie emisji wbudowanych w importowane towary.

Celem uchwalonej nowelizacji jest wdrożenie przepisów rozporządzenia (UE) 2023/956 (rozporządzenie CBAM) oraz aktów wykonawczych Komisji Europejskiej, w tym zasad prowadzenia rejestru CBAM i warunków uzyskiwania statusu upoważnionego zgłaszającego. Regulacja odpowiada wymogom pakietu „Fit for 55” i ma wyrównać koszty środowiskowe między towarami krajowymi a importowanymi, ograniczając ryzyko ucieczki emisji. Ustawa została opublikowana 29 grudnia 2025 r., a wejdzie w życie 13 stycznia 2026 r.

Okres przejściowy CBAM

Okres przejściowy CBAM obowiązuje od 1 października 2023 r. do końca 2025 r. W tym czasie zgłaszający mają składać kwartalne sprawozdania CBAM w rejestrze przejściowym, zgodnie z rozporządzeniem CBAM oraz rozporządzeniem wykonawczym 2023/1773. Ustawa wdrażająca reguluje także procedurę korekty sprawozdań, w tym terminy, sposób postępowania oraz wyłączenia odpowiedzialności, gdy zgłaszający nie uzyska pełnych danych od producentów spoza UE.

Choć okres przejściowy kończy się 31 grudnia 2025 r., procedury korekty i postępowania w sprawach administracyjnych kar pieniężnych mogą być prowadzone także po tym terminie, ponieważ wszczynane są dopiero po złożeniu kwartalnych sprawozdań.

Za nadzór nad raportowaniem w okresie przejściowym odpowiedzialny będzie Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami. Do jego zadań należy weryfikacja sprawozdań CBAM, prowadzenie procedury korekty oraz współpraca z Komisją Europejską. Procedura korekty obejmuje wezwanie zgłaszającego do uzupełnienia lub poprawienia sprawozdania w terminie do 3 miesięcy, z możliwością powtarzania czynności przez łączny okres 9 miesięcy, o ile zgłaszający nie przedstawi wyjaśnień.

Nakładanie kar pieniężnych za naruszenia obowiązków sprawozdawczych realizuje Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, a rozpatrywanie odwołań należy do kompetencji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Komunikacja w zakresie sprawozdań i korekt odbywa się wyłącznie za pośrednictwem rejestru przejściowego CBAM.

Ustawa wdrażająca wprowadza również zmiany w Ordynacji podatkowej, umożliwiające organom podatkowym przekazywanie Krajowemu Ośrodkowi oraz organom ochrony środowiska informacji niezbędnych do weryfikacji sprawozdań CBAM oraz wymierzania kar.

Natomiast od 1 stycznia 2026 r. nastąpi pełne wdrożenie mechanizmu CBAM, importerzy będą raportować emisje CO₂ i nabywać certyfikaty CBAM odpowiadające kosztom uprawnień do emisji w systemie EU ETS, kończąc okres przejściowy.

Rejestr CBAM

Jednym z najważniejszych elementów nowelizacji jest utworzenie systemu dostępu do rejestru przejściowego oraz docelowego rejestru CBAM. Ustawa wdrażająca zakłada, że Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC), o której mowa w art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131), będzie pełnić funkcję systemu zarządzania uprawnieniami i tożsamością użytkowników, o którym mowa w art. 28 rozporządzenia wykonawczego 2023/1773 oraz art. 13 rozporządzenia wykonawczego Komisji 2024/3210. PUESC została już dostosowana do pełnienia wspomnianej funkcji w stosunku do rejestru przejściowego CBAM.

Uzyskanie dostępu do rejestru przejściowego CBAM wymagać będzie rejestracji i autoryzacji w PUESC przeprowadzonej zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego 2023/1773.

W okresie docelowym obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. przywóz towarów objętych CBAM będzie możliwy wyłącznie przez podmiot posiadający status upoważnionego zgłaszającego.

Przyznawanie statusu upoważnionego zgłaszającego

Art. 1 pkt 8 ustawy wdrażającej mechanizm CBAM wprowadza przepisy regulujące procedurę przyznawania statusu upoważnionego zgłaszającego, który od 1 stycznia 2026 r. będzie niezbędny do importu towarów objętych CBAM na terytorium UE. Warunki przyznania statusu wyznacza art. 17 ust. 3 rozporządzenia CBAM, co istotne prawodawca krajowy nie ma w tym zakresie swobody. Status przyznaje dyrektor izby administracji skarbowej, a w przypadku utraty spełniania kryteriów może go cofnąć.

Przyznanie wspomnianego status zależy od zdolności finansowej i operacyjnej wnioskodawcy, jednak nie obejmuje kryteriów środowiskowych ani emisji gazów cieplarnianych. Ma charakter zbliżony do statusu upoważnionego przedsiębiorcy w prawie celnym. Kryteria obejmują:

1. brak poważnych lub powtarzających się naruszeń prawa celnego, podatkowego, przepisów CBAM lub aktów wykonawczych w ostatnich pięciu latach;
2. zdolność finansowa i operacyjna do realizacji obowiązków wynikających z CBAM (weryfikowana na podstawie rachunku zysków i strat i bilansu za ostatnie trzy lata budżetowe);
3. posiadanie siedziby w państwie członkowskim;
4. nadanie numeru identyfikacyjnego EORI.

Wnioski mają być składane są za pośrednictwem rejestru CBAM, a decyzje dyrektora izby administracji skarbowej wydawane bezpośrednio w rejestrze. Postępowania o przyznanie statusu wszczynane będą na wniosek, natomiast cofnięcie statusu może nastąpić z urzędu lub na wniosek.

Dyrektor izby administracji skarbowej będzie mógł korzystać z opinii Krajowego ośrodka w sprawach specyficznych dla CBAM, np. w zakresie przewidywanych zobowiązań i zarządzania certyfikatami CBAM. Krajowy ośrodek będzie wydawał opinię w terminie 21 dni, bez formalnego powiadamiania wnioskodawcy. Ponadto Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska i Główny Inspektor Ochrony Środowiska będą przekazywali organowi kopie decyzji dotyczących naruszeń przepisów CBAM.

Ustawa wdrażająca przewiduje, że wnioskodawcy składają informacje pod rygorem odpowiedzialności karnej, a w określonych przypadkach wymagane jest wniesienie gwarancji, którą można alternatywnie złożyć przez instytucję wpisaną do wykazu gwarantów w Prawie celnym. Od decyzji dyrektora izby administracji skarbowej będzie przysługiwało odwołanie rozpatrywane przez ten sam organ, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej.

Rozszerzenie zadań Krajowego ośrodka w zakresie polityki klimatyczno-energetycznej

Ustawa wdrażająca przewiduje rozszerzenie zadań Krajowego ośrodka realizowanych w ramach Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych (CAKE). Dotychczas CAKE monitorowało politykę klimatyczną, przygotowywało analizy i prognozy skutków systemu EU ETS oraz rozwijało narzędzia wspierające realizację celów zarządzania emisjami.

W związku z kierunkiem zmian polityki unijnej i potrzebą transformacji niskoemisyjnej, Krajowy ośrodek będzie rozwijać zaawansowane modele makroekonomiczne i sektorowe oraz analizować skutki polityki klimatyczno-energetycznej w wymiarze krajowym, uwzględniając interakcje z innymi instrumentami polityki klimatycznej, sektorami gospodarki nieobjętymi EU ETS oraz mechanizmami „carbon pricing”.

Sprawozdawczość krajowa w zakresie zakładów SEVESO

Ustawa wdrażająca przewiduje implementację decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2022/1979, ustanawiającej formularz i bazy danych do przekazywania informacji wynikających z dyrektywy 2012/18/UE o kontroli zagrożeń poważnymi awariami przemysłowymi. Od 2026 r. Europejska Agencja Środowiska (EAŚ) będzie prowadzić bazy danych dotyczące zakładów o dużym i zwiększonym ryzyku awarii (ZDR i ZZR) oraz samych awarii. Zastąpić ma to dotychczasowy system e-SPIRS administrowany przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej.

Dotychczas Główny Inspektorat Ochrony Środowiska przekazywał dane o zakładach SEVESO do unijnej bazy e-SPIRS według wzoru określonego decyzją Komisji 2014/895/UE. System obowiązuje do końca 2025 r. Od 2026 r. obowiązki raportowe będą realizowane w ramach Europejskiej Sieci Informacji i Obserwacji Środowiska EAŚ.

Ustawa wdrażająca rozszerza kompetencje Krajowego ośrodka o sprawozdawczość w tym zakresie. Na podstawie nowego art. 11aa ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz. U. z 2022 r. poz. 673, z późn. zm.) Główny Inspektor Ochrony Środowiska przekazuje Krajowemu ośrodkowi dane niezbędne do sporządzenia informacji wymaganych decyzją Komisji, a Krajowy ośrodek, korzystając również z Krajowej bazy o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji, wprowadza je do narzędzia sprawozdawczego.

Autorzy: Dominika Frydryczak, r.pr. Adam Wawrzynowicz Wawrzynowicz i Wspólnicy sp. k.