Nowelizacja Prawa energetycznego (tzw. projekt UC84), która wejdzie w życie z końcem kwietnia 2026 r., to jedna z ważniejszych zmian dla rynku energii elektrycznej w ostatnich latach. Jej główny cel to odblokowanie inwestycji (zwłaszcza OZE), usprawnienie funkcjonowania sieci, a także zwiększenie odporności odbiorców na gwałtowne wahania cen energii.
Prawo do umowy ze stałą ceną
Jedną z ważniejszych zmian jest wprowadzenie nowej kategorii umowy, czyli umowy na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny. Gwarancja stałej ceny energii polega na tym, że odbiorca zawiera umowę, w której cena energii jest niezmienna w okresie obowiązywania tej umowy. Rozwiązanie to zapewnia większą przewidywalność kosztów oraz chroni przed nagłymi wzrostami cen na rynku energii. Jest to szczególnie istotne w warunkach dużej zmienności cen, ponieważ pozwala uniknąć nieoczekiwanych wzrostów rachunków. Z drugiej strony, w przypadku spadku cen rynkowych odbiorca nie korzysta z niższych stawek, gdyż obowiązuje go wcześniej ustalona cena.
W praktyce gwarancja stałej ceny stanowi więc mechanizm ograniczający ryzyko cenowe, kosztem potencjalnych korzyści wynikających ze spadków cen energii. Co istotne, sprzedawcy energii elektrycznej obsługujący co najmniej 200 tys. odbiorców będą zobowiązani do oferowania tego rodzaju umów odbiorcom końcowym. Minimalny okres obowiązywania umowy z gwarancją ceny to 12 miesięcy, a sprzedawca nie będzie miał prawa wypowiedzenia takiej umowy przed upływem okresu jej obowiązywania. To zabezpiecza odbiorcę przed sytuacją, w której stabilna cena obowiązywałaby tylko do momentu, gdy przestaje być korzystna dla sprzedawcy.
Należy podkreślić, że odbiorca, który wybierze umowę ze stałą ceną, nie zostaje „wyłączony” z rynku elastyczności. Zgodnie z przyjętymi przepisami zawarcie umowy na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny nie może uniemożliwiać albo utrudniać odbiorcy końcowemu świadczenia usługi odpowiedzi odbioru (Demand Side Response, tj. mechanizmu, w którym odbiorca za wynagrodzeniem zmniejsza pobór na sygnał operatora), ani z usługi elastyczności (tj. mechanizmu, w którym odbiorca dostosowuje swoje zużycie, produkcję lub magazynowanie energii do potrzeb systemu elektroenergetycznego). To ważne, bo pokazuje, że stabilna cena nie oznacza pasywnej roli odbiorcy. Art. 5 ust. 4hb wprowadza bardzo konkretną gwarancję.
Prawo do zawarcia więcej niż jednej umowy
Ustawa wprowadza większą elastyczność dla odbiorców energii elektrycznej oraz nowe obowiązki dla sprzedawców i operatorów sieci. Odbiorca będzie mógł zawrzeć więcej niż jedną umowę sprzedaży energii lub umowę kompleksową. A także posiadać więcej niż jeden punkt poboru energii w ramach jednego przyłącza, pod warunkiem że łączna moc pobierana w tych punktach nie przekroczy mocy przyłączeniowej. Utworzenie dodatkowego punktu poboru odbywa się na wniosek składany do operatora systemu, który weryfikuje warunki techniczne i zapewnia montaż układu pomiarowego, o ile nie dochodzi do przekroczenia mocy przyłączeniowej. Procedura ta nie wymaga uzyskania nowych warunków przyłączenia, co upraszcza cały proces.
Przepis ten wprowadzono, aby zwiększyć elastyczność odbiorców w zarządzaniu zakupem energii elektrycznej. Umożliwia on łączenie różnych modeli kontraktowych, np. odbiorca może nabywać część energii po cenie stałej, a część po cenie rynkowej, co pozwala lepiej zarządzać ryzykiem cenowym. Ponadto rozwiązanie takie może sprzyjać zwiększeniu konkurencji między sprzedawcami energii elektrycznej, ponieważ odbiorca może być związany w jednym punkcie z większą liczbą sprzedawców. Dodatkowo wspiera rozwój nowoczesnych produktów energetycznych, takich jak oferty dynamiczne, czy powiązane z usługami elastyczności. W efekcie odbiorcy będą mogli bardziej świadomie optymalizować koszty energii i dostosowywać strategię zakupową do aktualnej sytuacji rynkowej.
Magazyny Energii
Nowelizacja Prawa energetycznego wprowadza znaczące zmiany w zakresie magazynów energii, które zostały wyraźnie zdefiniowane jako oddzielny element systemu elektroenergetycznego, a nie jako element instalacji odbiorcy lub wytwórcy. Ponadto wprowadza się procedurę przyłączania magazynów energii do sieci, tak aby proces ten był szybszy i mniej skomplikowany.
Ustawa doprecyzowuje również zasady rozliczeń, tak aby ograniczyć niekorzystne podwójne opłaty sieciowe przy ładowaniu i rozładowywaniu energii. Dzięki zmianom magazyny mogą uczestniczyć w rynku usług systemowych, takich jak bilansowanie czy stabilizacja sieci. Nowe przepisy poprawiają także przewidywalność regulacyjną dla inwestorów, co ma zachęcać do budowy nowych instalacji. W efekcie magazyny energii stają się jednym z kluczowych elementów transformacji energetycznej i zwiększania bezpieczeństwa energetycznego.
Mechanizmy przeciwdziałania blokowania mocy przyłączeniowej
W ramach projektowanej ustawy prowadzono szereg regulacji, których celem jest zapobieganie blokowaniu mocy przyłączeniowych przez projekty nieposiadające realnych perspektyw realizacji.
W tym celu wprowadzono mechanizm automatycznego wygasania umów o przyłączenie w przypadku niespełnienia określonych warunków inwestycyjnych, umowy będą wygasały z mocy prawa, jeżeli podmiot przyłączany nie zawiadomi operatora o uzyskaniu decyzji o pozwoleniu na budowę w terminach wynoszących co do zasady 24 albo 36 miesięcy, w zależności od rodzaju instalacji, chyba że będą zachodziły specjalnie okoliczności takie jak siła wyższa, zakłócenia łańcuchów dostaw czy przewlekłość postępowań administracyjnych.
Ponadto nowelizacja podwyższyła wysokość zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie. Zgodnie ze zmienionym zaliczka wynosi obecnie 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej (wcześniej 30 zł/kW), przy czym jej maksymalna wysokość została określona na poziomie 6 000 000 zł.
Dodatkowo wprowadzono nową, bezzwrotną opłatę za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia- opłata ta ma wynosić 1 zł za każdy kilowat wnioskowanej mocy przyłączeniowej, jednak nie więcej niż 100 000 zł. Opłata ta nie podlega zwrotowi, niezależnie od wyniku postępowania w sprawie wydania warunków przyłączenia.
Uzupełnieniem powyższych mechanizmów jest wprowadzenie obowiązku ustanowienia zabezpieczenia finansowego wykonania zobowiązań wynikających z warunków przyłączenia. Zgodnie z nowymi regulacjami, podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV jest zobowiązany do wniesienia zabezpieczenia w wysokości:
- 30 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej – w zakresie mocy nieprzekraczającej 100 MW,
- 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej – w zakresie mocy przekraczającej 100 MW,
przy czym maksymalna wysokość zabezpieczenia nie może przekroczyć 12 000 000 zł. W przypadku gdy podmiot ubiegający się o przyłączenie dysponuje już przyznaną mocą przyłączeniową, obowiązek wniesienia zabezpieczenia dotyczy wyłącznie przyrostu tej mocy.
Powyższe rozwiązania powinny z jednej strony przeciwdziałać blokowaniu sieci, a z drugiej strony ograniczać także dowolność operatorów – w chwili obecnej zdarza się bowiem, że operatorzy wymagają ustanowienia zabezpieczeń na wyższym poziomie niż wprowadzany przepisami ustawy, co jest rozwiązaniem niekorzystnym dla podmiotów ubiegających się o przyłączenie instalacji OZE do sieci elektroenergetycznej.
Mechanizmy ochrony odbiorców
W kontekście ochrony odbiorców istotne znaczenie może mieć nowy wymóg dotyczący kar umownych, zgodnie z którym sprzedawcy powinni informować odbiorców o wysokości kar umownych, przy czym wysokość tych kar nie może przekraczać bezpośrednich strat ekonomicznych, jakie sprzedawca może ponieść w związku z wypowiedzeniem przez odbiorcę umowy zawartej na czas oznaczony.
Przepis wydaje się przy tym dalece nieprecyzyjny i może wywoływać wątpliwości interpretacyjne, a w szczególności mogą powstać wątpliwości jakich odbiorców on dotyczy, jak wyliczać bezpośrednie straty ekonomiczne, a także na jakim etapie odbiorcy powinni być informowani. Stąd też w kolejnym projekcie ustawy UDER92 planuje się doprecyzowanie tego przepisu.
W ustawie doprecyzowano także regulacje dotyczące sprzedawcy rezerwowego energii elektrycznej poprzez wprowadzenie dodatkowego obowiązku informacyjnego po stronie przedsiębiorstw energetycznych. Polega on na konieczności przekazania odbiorcy informacji o stronie internetowej zawierającej porównywarkę ofert, a także o potencjalnych korzyściach wynikających z zawarcia innej umowy sprzedaży energii niż umowa rezerwowa.
Nowelizacja doprecyzowuje ponadto regulacje dotyczące wsparcia odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym. W szczególności zmiany dotyczą kryteriów kwalifikacji oraz procedurę ubiegania się o wsparcie. Doprecyzowano przesłanki uznania gospodarstwa domowego za dotknięte ubóstwem energetycznym, wskazując m.in. na znaczenie wysokich cen energii, poziomu dochodów, udziału wydatków energetycznych w budżecie gospodarstwa domowego oraz efektywności energetycznej budynku. Doprecyzowana została także procedura składania wniosków o udzielenie wsparcia.
Uzupełnieniem tych regulacji jest wprowadzenie jednolitych kryteriów oceny wniosków przez sprzedawców energii. Zgodnie z art. 5gb ust. 3-5 ustawy PE, przedsiębiorstwa energetyczne są zobowiązane do stosowania ustawowych przesłanek oceny ubóstwa energetycznego, co ma zapewnić spójność i porównywalność podejmowanych rozstrzygnięć.
Autorzy: Dominika Frydryczak, r. pr. Kamil Iwicki, Wawrzynowicz i Wspólnicy sp.k.