Ustawa o zmianie ustawy o promowaniu wytwarzania energii elektrycznej w morskich farmach wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1746) została podpisana przez Prezydenta 4 listopada 2025 r. i oczekuje na publikację w Dzienniku Ustaw. Ustawa ta stanowi kluczowy etap przygotowań do uruchomienia drugiej fazy rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w Polsce. Zmiany obejmują nie tylko przepisy dotyczące samej ustawy „offshore wind”, ale także modyfikują szereg innych aktów prawnych – w tym Prawo energetyczne, Prawo budowlane, ustawę o obszarach morskich RP czy ustawę o odnawialnych źródłach energii

Ustawa wdraża częściowo dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 (RED III), która ustanawia nowe instrumenty wspierania inwestycji w OZE, w tym zasady przyspieszonego rozwoju odnawialnych źródeł energii (OPRO).

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, dotychczasowe przepisy nie zapewniały wystarczających podstaw do efektywnego rozwoju morskiej energetyki wiatrowej (MEW). Celem nowelizacji jest przyspieszenie realizacji inwestycji, zwiększenie elastyczności procedur administracyjnych, usunięcie barier przyłączeniowych oraz dostosowanie polskich przepisów do rozwiązań unijnych

Warunkowa prekwalifikacja

Nowelizacja ustawy offshore wind wprowadza możliwość uzyskania warunkowej prekwalifikacji do aukcji w przypadku trwających postępowań o wydanie decyzji środowiskowych. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes URE) będzie mógł wydać wstępne zaświadczenie o dopuszczeniu do aukcji, ważne przez 12 miesięcy, które po dostarczeniu decyzji środowiskowej zostanie przekształcone w właściwe zaświadczenie o dopuszczeniu do udziału w aukcji. Rozwiązanie to zapewnia elastyczność proceduralną bez ryzyka dopuszczenia projektów niewiarygodnych.

Usprawnienie procedury weryfikacyjnej Prezesa URE

Ustawa znosi obowiązek Prezesa URE w zakresie wcześniejszej weryfikacji liczby wydanych zaświadczeń i oczekujących wniosków. Zmiana ma charakter deregulacyjny i pozwoli na rozpatrywanie wniosków tuż przed aukcją, co zwiększy jej konkurencyjność.

Aukcja interwencyjna w 2026 r.

Nowelizacja zakłada możliwość przeprowadzenia w 2026 r. aukcji interwencyjnej w przypadku, gdyby planowana na grudzień 2025 r. pierwsza aukcja dla morskich farm wiatrowych nie powiodła się z powodu braku wystarczającej liczby zaświadczeń o dopuszczeniu do aukcji albo gdyby nie rozstrzygnięto jej z powodu złożenia mniej niż trzech ważnych ofert.

Dwie oferty z jednego obszaru

Dodany art. 26 ust. 1a-1b pozwala na złożenie dwóch odrębnych ofert aukcyjnych dla dwóch morskich farm wiatrowych (MFW) w granicach jednego obszaru z załącznika nr 2 ustawy, pod warunkiem posiadania osobnego wyprowadzenia mocy. Mniejsza z farm nie może mieć mocy niższej niż 25% maksymalnej mocy PSZW. Rozwiązanie to zapobiega nadmiernemu rozdrobnieniu projektów i wspiera efektywne rozstrzyganie aukcji.

Uproszczenie procedury aukcyjnej

Zmieniono zasady dopuszczenia do udziału w aukcji, zamiast załączania pełnej dokumentacji finansowej, wnioskodawca będzie składał oświadczenie o braku trudnej sytuacji ekonomicznej (zgodnie z art. 233 §6 Kodeksu karnego).

Zrezygnowano też z obowiązku załączania dokumentu potwierdzającego wniesienie zabezpieczenia. System IPA weryfikuje to automatycznie. Uzupełniono przy tym elementy ogłoszenia o aukcji o informacje dotyczące ustanowienia zabezpieczenia. Prezes URE zachowuje uprawnienie do kontroli zgodności oświadczeń ze stanem faktycznym.

Współdzielenie infrastruktury przez więcej niż jedną MFW

Nowelizacja wprowadza nowy art. 3a, który przewiduje możliwość korzystania przez kilka morskich farm wiatrowych ze wspólnej stacji elektroenergetycznej lub urządzeń służących do wyprowadzenia mocy. Każda MFW będzie musiała posiadać własne układy pomiarowo-rozliczeniowe z funkcją zdalnego odczytu, pozwalające określić ilość wytwarzanej energii. Przepisy dopuszczają także przebieg kabli wewnętrznych przez obszar innej farmy, co umożliwi praktyczne zastosowanie współdzielenia.

Jak stanowi dodany do art. 10 ust. 6a ustawy offshore w przypadku wspólnej infrastruktury objętej pomocą inwestycyjną jej wartość będzie rozliczana proporcjonalnie do ilości energii wytworzonej przez każdą z MFW. W razie zbycia współdzielonych urządzeń analiza finansowa i kalkulacja ceny będą prowadzone oddzielnie dla każdej farmy, proporcjonalnie do mocy zainstalowanej.

Współdzielenie nie będzie odbywać się w ramach tzw. cable poolingu zdefiniowanego w Prawie Energetycznym, ale nie wyklucza to przyłączenia MFW wraz z innymi instalacjami OZE w jednym punkcie przyłączenia.

Sprzedaż energii w okresie tymczasowego pozwolenia na użytkowanie MFW

Zgodnie z nowym art. 6a ustawy offshore wind, wytwórca MFW lub jej części może sprzedawać energię elektryczną przez 12 miesięcy od uzyskania tymczasowego pozwolenia na użytkowanie (ION), jeszcze przed uzyskaniem koncesji na wytwarzanie. Energia ta może być sprzedawana na rynkach dnia następnego, dnia bieżącego oraz bilansującym i nie podlega prawu do pokrycia ujemnego salda.

Tymczasowe pozwolenie na użytkowanie, wydawane przez właściwego operatora systemu, umożliwia czasową eksploatację modułów wytwórczych, instalacji odbiorczych lub systemów HVDC oraz przeprowadzanie testów zgodności z wymaganiami technicznymi.

Regulacja ta ma na celu umożliwienie wytwórcom etapowego oddawania MFW do użytkowania i wprowadzania energii do sieci, zapewniając przy tym stabilność i przewidywalność bilansowania systemu elektroenergetycznego.

Etapowanie inwestycji

Ustawa zmieniła art. 10 ust. 3, dostosowując wzór obliczania wartości pomocy inwestycyjnej tak, aby uwzględniał sytuacje, w których moc zainstalowana MFW objętej wnioskiem o udzielenie koncesji jest mniejsza od mocy elektrycznej określonej w art. 18 ust. 4 lub art. 31 ust. 4 pkt 2 ustawy offshore wind. Powinna uwzględniać stosunek mocy zainstalowanej elektrycznej objętej wnioskiem o udzielenie lub zmianę koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej do mocy zainstalowanej MFW.  Przepis ten zapewnia, że wartość pomocy inwestycyjnej wiernie odzwierciedla rzeczywistą moc zainstalowaną farmy.

Rozliczanie ujemnego salda

Ustawa wprowadza zmiany zapewniające wytwórcom energii z MFW prawo do rekompensaty w przypadku ograniczenia produkcji wynikającego z redysponowania MFW przez operatora systemu przesyłowego (OSP), gdy pełne wyprowadzenie mocy nie jest możliwe. Zgodnie z nowym art. 40 ust. 3 pkt 1a wytwórca może uzyskać pokrycie ujemnego salda za energię niewprowadzoną do sieci z powodu zaniżonej generacji spowodowanej redysponowaniem MFW. Rozliczenie tej energii nastąpi po cenie wyższej niż cena odbioru energii określona w ofercie bilansującej, co zabezpiecza wytwórcę przed negatywnymi skutkami finansowymi.

Prawo do rekompensaty przysługuje, jeśli umowa przyłączeniowa nie gwarantuje niezawodnych dostaw energii w okresach, gdy OSP lub operator systemu dystrybucyjnego (OSD) nie zapewnia pełnej dostępności sieci. W związku z tym art. 38 ust. 7 pkt 2 zobowiązuje OSP i OSD do przekazania operatorowi rozliczeń danych o niewyprodukowanej energii w terminie 5 dni po zakończeniu miesiąca.

Ustawa w dodanym ust. 2 do art. 4 wprowadza zakaz ubiegania się o prawo do pokrycia ujemnego salda na zasadach rozdziału 4 dla MFW, która wcześniej otrzymała wsparcie na zasadach rozdziału 3 lub 4.

Mikroprzesunięcia

W dodanym art. 81 ustawy offshore wind wprowadzono ust. 5 i 6, zgodnie z którymi przesunięcie środka fundamentu morskiej turbiny wiatrowej lub innego elementu MFW oraz urządzeń służących do wyprowadzenia mocy o nie więcej niż 50 m w ramach zatwierdzonej lokalizacji PSZW nie będzie uznawane za istotne odstąpienie od projektu i nie wymaga zgody. Wystarczy pisemne zgłoszenie do dyrektora urzędu morskiego w ciągu 7 dni od dokonania zmiany.

Przesunięcia powyżej 50 m będą podlegały dotychczasowym zasadom z art. 81 ust. 1-4 ustawy. Ze względu na minimalny wpływ przesunięcia do 50 m na środowisko i bezpieczeństwo żeglugi, nie stosuje się do nich przepisów art. 81 ust. 2-4.

Rozszerzenie katalogu okoliczności uniemożliwiających realizację MFW

Katalog okoliczności uniemożliwiających realizację inwestycji zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym został rozszerzony o awarię o znacznych rozmiarach w krajowym systemie elektroenergetycznym oraz o stany epidemii lub zagrożenia epidemicznego przekraczające możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i samorządowej.

Przepisy art. 24 ustawy offshore wind doprecyzowano również w zakresie maksymalnego okresu przesunięcia terminu pierwszego wytworzenia i wprowadzenia energii, aby ograniczyć możliwość nieuzasadnionego odkładania realizacji inwestycji.

Mapowanie potencjału OZE i wyznaczanie OPRO

Projekt ustawy wprowadza trzy główne narzędzia wspierające rozwój OZE:

• mapowanie potencjału OZE,
• mapy wrażliwości przyrody,
• obszar przyspieszonego rozwoju instalacji odnawialnego źródła energii (OPRO).

Definicja mapy potencjału odnawialnego źródła energii została wprowadzona w art. 2 pkt 18a dodanego do ustawy  z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2024 r. poz. 1361, 1847 i 1881 oraz z 2025 r. poz. 303, 759 i 1218) (ustawa OZE), a jej publikacja i aktualizacja przypisana została ministrowi klimatu. Mapy obejmują dostępność energii dla kluczowych technologii OZE i powiązaną infrastrukturę, wyłączając technologię spalania biomasy, a pierwsza aktualizacja ma nastąpić do 31 grudnia 2028 r.

Mapy wrażliwości przyrody, wprowadzone w art. 2 pkt 18b i art. 160h ustawy OZE, wskazują obszary cenne przyrodniczo i są opracowywane przez RDOŚ w formie cyfrowej.

Definicja OPRO została wprowadzona w art. 2 pkt 19d ustawy OZE, a wyznaczanie obszarów regulują art. 160f-160k. OPRO obejmują tereny objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub Zintegrowanym Planem Inwestycyjnym.

Plany OPRO określają rodzaj OZE, granice obszarów oraz środki łagodzące i uwzględniają strategiczne dokumenty województwa. Inwestycje w granicach OPRO realizowane są w uproszczonej procedurze środowiskowej, z możliwością sprzeciwu RDOŚ tylko w przypadku istotnych lub transgranicznych oddziaływań. Regulacje mają na celu przyspieszenie i uporządkowanie procesów inwestycyjnych OZE, zgodnie z wymogami dyrektywy RED III.

Spółdzielnie energetyczne w gminach miejskich

Zmiana art. 38e ust. 1 pkt 1 ustawy OZE umożliwia tworzenie spółdzielni energetycznych w gminach miejskich, wychodząc naprzeciw zainteresowaniu gmin, wspólnot i innych podmiotów o wysokim zużyciu energii. Rozwiązanie ma wspierać lokalne wytwarzanie i bilansowanie energii oraz redukcję kosztów energii, w tym przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu. Zastosowanie przepisów będzie zawieszone do czasu decyzji Komisji Europejskiej w sprawie zgodności z rynkiem wewnętrznym.

Prosument lokatorski

Zmiana art. 4b ust. 12 ustawy OZE umożliwia zawarcie umowy prosumenta i wstrzymanie wprowadzania energii do sieci przy ujemnych cenach.

Zmiany w art. 4c ust. 11-16 usuwają wymóg instalacji na budynku i precyzują pojęcie „nieruchomości wspólnej”, dopuszczając m.in. instalacje na dachach garaży czy wiat parkingowych. Dodatkowo prosument lokatorski będzie mógł przeznaczać zgromadzone środki depozytowe na poprawę efektywności energetycznej.

Klaster energii

Zmiany w art. 38aa i 38ag ustawy OZE ułatwiają zawieranie umów wewnątrz klastra energii poprzez równy i otwarty dostęp wszystkich członków spełniających kryteria nabywcy. Umowa zawierana jest ze wszystkimi zgłoszonymi członkami klastra, z transparentnym informowaniem o możliwości jej zawarcia. Procedura obejmuje m.in. określenie minimalnych ilości energii, proporcjonalne przydzielanie wolumenów oraz wyłączne wykorzystanie energii z OZE w instalacjach objętych rejestrem klastrów energii. Rozwiązanie zapewnia efektywność, przejrzystość i inkluzyjność procesu zakupowego.

Autorzy: Dominika Frydryczak, r.pr. Adam Wawrzynowicz Wawrzynowicz i Wspólnicy sp. k.