Brak czytelnej państwowej strategii dla biogazu i biometanu oraz łączenie przepisów dla biogazu z przepisami regulującymi energetykę wiatrową w jednej ustawie to – zdaniem uczestników konferencji Green Gas Poland 2026 – Edycja Wiosenna – główne bariery w rozwoju tego sektora energetyki odnawialnej w naszym kraju.
Na rozpoczęcie Edycji Wiosennej głos zabrali członkowie zarządu UPEBBI: prezes Artur Zawisza żegnający zmarłego niedawno prezesa Polskiego Stowarzyszenia Biometanu współpracującego z UPEBBI śp. Marka Pitułę, wiceprezes Beata Matecka witająca uczestników nowego wymiaru Green Gas Poland w postaci Edycji Wiosennej oraz od niedawna zasiadające w zarządzie, a świetnie znane w środowisku biogazowym koleżanki: Anita Bednarek z Goodvalley Polska odznaczona przez European Biogas Association nagrodą Woman Trailblazer Award oraz minister klimatu i środowiska z lat 2021-23 obecnie pracująca w sektorze prywatnym Anna Moskwa.
Konferencję otwierała Debata Ambasadorów Biogazu prowadzona przez członka zarządu UPEBBI Dariusza Bojszę, w której udział wzięli zdobywcy tego tytułu w latach poprzednich:były minister inwestycji i rozwoju Jerzy Kwieciński (2021) , były wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi Janusz Kowalski (2023) oraz w imieniu Henryka Smolarza (2025) – Jan Szopiński (zastępca dyrektora generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa) przy nieobecności ministra energii Miłosza Motyki (2024), który zostawał Ambasadorem Biogazu jako wiceminister klimatu i środowiska, zaś w dniach konferencji koordynował rządową politykę na rzecz obniżania cen paliw, co uniemożliwiało mu realizację innych zobowiązań.
Debata koncentrowała się na kwestiach braku czytelnej państwa wobec biogazu i biometanu, na co także zwracał uwagę przywoływany w dyskusji raport Najwyższej Izby Kontroli, gdzie można przeczytać, że brak odnośnego rozdziału poświęconego biogazowi i biometanowi w Krajowym Planie na rzecz Energii i Klimatu jest istotnym błędem tego dokumentu.
Jak podkreślał Jerzy Kwieciński, za jego prezesury w PGNIG przygotowano strategię idącą w kierunku docelowo pełnej dekarbonizacji gazu poprzez zastąpienie gazu ziemnego biometanem, jednak nie miała ona swojego dalszego ciągu po zmianie rządu, nie znajdując także wystarczającego odzwierciedlenia w dokumentach strategicznych rządu takich, jak Krajowy Plan na rzecz Energi i Klimatu czy strategicznych firm, jak Strategia Orlenu. Tymczasem możliwości wytwarzania biometanu w Polsce szacuje się wedle analiz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju na ponad cztery miliardy metrów sześciennych rocznie – co równa się krajowemu wydobyciu lub np. importowi z Kataru, a to w perspektywie wydarzeń geopolitycznych powinien stać się przedmiotem troski decydentów.
Z kolei Janusz Kowalski podkreślał konieczność wyjęcia ze sporu politycznego kwestii biogazowych – podobnie jak to miało miejsce w przypadku specustawy biogazowej przyjętej przez sejm jednogłośnie. Nawiązując do głosu wstępnego nowego członka zarządu UPEBBI Anny Moskwy (minister klimatu i środowiska w latach 2021-23), podkreślał, że odseparowanie przepisów dotyczących systemu wsparcia dla biometanu z nowelizacji ustawy o OZE, która zawiera także przepisy dotyczące wiatraków i dlatego została w sierpniu zawetowana przez Prezydenta RP, pozwoliłoby kwestie biometanowe przeprocedować niemal na jednym posiedzeniu Sejmu, gdyż zasadniczo nie budzą one politycznych kontrowersji takich, jak budzi energetyka wiatrowa.
Kowalski podkreślał także kwestie bezpieczeństwa energetycznego kraju, które buduje biogaz a przede wszystkim kwestię przyciągania inwestycji zarówno krajowych, jak i zagranicznych, skutkującym nowymi miejscami pracy, przychodami podatkowymi, a przede wszystkim wolumenami gazu produkowanego z polskiego substratu i zużywanego w Polsce. Dodatkowo wskazał na możliwość wykorzystywania ciepła odpadowego z biogazowni jako taniego ciepła systemowego w obszarach wiejskich przy jednoczesnej możliwości walki ze smogiem czy wysoką emisją.
Jan Szopiński zwrócił uwagę na kwestie społeczne związane z budową biogazowni. Jak podkreślił, na dziesięć planowanych projektów do skutku dochodzi tylko kilka, zaś najczęstszą przyczyną porzucenia projektów są protesty społeczne lub brak zgody samorządów na posadowienie biogazowni. Najczęściej związane jest to z nieuzasadnionymi obawami o szkodliwość dla zdrowia, środowiska lub uciążliwość zapachową. Jak zauważył, protesty towarzyszą tylko inwestycjom biogazowym, zaś biogazownie uruchomione i operujące nie tworzą przesłanek dla protestów, gdyż praktyka wskazuje na nieszkodliwość, a raczej pożyteczność tych instalacji.
Jak zapewnił, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa prowadzi działania związane z edukacją społeczności lokalnych i wyjaśnieniem wątpliwości czy nieuzasadnionych obaw, jednakowoż tego typu działania muszą być intensyfikowane także po stronie inwestorów. Warto przypomnieć, że nagroda Ambasadora Biogazu dla dyrektora generalnego KOWR uzasadniana była właśnie misją edukacyjno-promocyjną KOWR realizowaną między innymi przez filmy ilustrujące pozytywne funkcjonowanie biogazowni, które to filmy dostępne są na profilach internetowych KOWR i reklamowane były w telewizji publicznej.
Kolejna dyskusja poświęcona była kwestiom przygotowania kadry zawodowej dla sektora biogazowego oraz prezentacji bioenergetycznych Branżowych Centrów Umiejętności w Swarożynie (Pomorze) i Jabłoniu (Lubelszczyzna). Debata odbyła się z udziałem: Dariusza Dąbek (kierownika projektu w Orlen SA i członka Rady BCU w Dziedzinie Bioenergetyka w Swarożynie), prof. Aliny Kowalczyk-Juśko (naukowca z Katedry Inżynierii Środowiska i Geodezji w Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie), Beaty Mateckiej (wiceprezes UPEBBI oraz członka Rad BCU w Dziedzinie Bioenergetyka w Swarożynie i Jabłoniu) oraz Tomasza Parola (nauczyciela przedmiotów zawodowych w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Swarożynie).
Dariusz Dąbek podkreślił, iż wedle przygotowanych dla Orlenu raportów liczba pracowników wykwalifikowanych do obsługi i serwisu biogazowni pozostaje niezmienna pomimo znacznego przyrostu tak samych obiektów, jak i wolumenów produkowanego gazu – oznacza to ze kolejne powstające obiekty niejako podbierają pracowników innym projektom – a to istotna bariera dla powstawania kolejnych biogazowni. Beata Matecka z kolei podkreślała specyficzny charakter kształcenia w obu BCU, które z jednej strony pozwalają nie tylko szkolonej kadrze, ale także właścicielom czy inwestorom na praktyczne sprawdzenie różnych składów substratów czy technologii, co usprawnia nie tylko proces technologiczny ale i model biznesowy.
Z kolei z drugiej strony BCU szkolą nie tylko obsługę instalacji, ale także np. urzędników samorządowych czy z instytucji centralnych, którzy analizują wnioski i wydają zezwolenia na tego typu obiekty lub prowadzą akcję kredytową. W efekcie wnioski kolejnych inwestorów rozpatrywać będą ludzie wyposażeni w odpowiednie kompetencje.
Prof. Alina Kowalczyk-Juśko podkreślała specyfikę kształcenia w tego typu kierunkach, które młodzi ludzie wybierają pragmatycznie – chcą się uczyć i studiować takie kierunki, gdzie realnie znajda po nich zatrudnienia w najbliższej okolicy. Jednocześnie podkreśliła, że to właśnie tego typu placówki nowoczesnej edukacji zawodowej dają prawdziwą wiedzę praktyczną oraz umiejętności – kształcenia akademickie z natury bowiem jest szerokie i koncentrujące się raczej na teorii.
Istotne miejsce w Edycji Wiosennej odgrywały kwestie legislacyjne, którym poświęcone były kluczowe wystąpienia ekspertów: radcy prawnego Pawła Łączkowskiego (Energy Expert w White&Case): „Analiza przepisów tzw. ustawy sieciowej (UC84) w kontekście biogazu i biometanu” oraz radcy prawnego Adama Wawrzynowicza (Wspólnik Zarządzający w Wawrzynowicz&Wspólnicy): „Analiza przepisów nowelizacji ustawy o OZE (UD332) w kontekście biogazu i biometanu”.
Paweł Łączkowski skoncentrował się zwłaszcza na wzmocnieniu pozycji odbiorcy końcowego, usprawnieniu i przyspieszeniu procesu przyłączania do sieci oraz optymalizacji wykorzystania istniejącej infrastruktury. Podkreślał także, że wobec niestabilności i pogodozalezności fotowoltaiki i wiatraków to biogaz kogeneracyjny pełni rolę źródła stabilnego, wobec czego praktyczna gwarancja przyłączenia go do sieci, ograniczenie w jego wyłączaniu lub odpowiednia rekompensata są ważnymi i dobrymi posunięciami ustawodawcy.
Adam Wawrzynowicz omówił projekt ustawy biometanowo-wiatrakowej będącej ciągle na etapie prac rządowych, wskazując na takie jej regulacje jak : aukcyjny system wsparcia dla tzw. biometanowni, prawo pokrycia ujemnego salda według ceny z Towarowej Giełdy Energii, wprowadzenie regulacji dotyczących gazociągów bezpośrednich, wprowadzenie nowej definicji biomasy, doprecyzowanie zasad działania spółdzielni energetycznych, a także regulacje w zakresie energetyki wiatrowej – choć to ostatnie naraża tę propozycję legislacyjną na kolejne polityczne spory i wynikające z nich opóźnienia.
W bloku biometanowym głos zabrał zdalnie Kamil Klejna ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Nafotowego i Gazowniczego, które wraz z UPEBBI przygotowuje raport o przygotowaniu rynku na nadchodzący boom biometanowy oraz wieloletni dyrektor w Gaz-Systemie obecnie udzielający się jako ekspert Aleksander Zawisza, który następnie poprowadził panel z udziałem Tomasz Kajdana (wiceprezes Biowatt), Dawid Trzeciaka (analityk Forum Energii) oraz radcy prawnego Adama Wawrzynowicza.
W tej dyskusji głównym motywem było poszukiwanie popytu na biogaz i biometan w polskiej gospodarce, który zwłaszcza w transporcie miał napędzać Narodowy Cel Wskaźnikowy, a tymczasem tak się nie dzieje. Tomasz Kajdan zwrócił uwagę na brak państwowej strategii dla biogazu i biometanu, kiedy to sam mechanizm rynkowy jest niewystarczający w sytuacji, gdy biometan okazuje się na tym etapie droższy od innych źródeł energii.
Wedle jego wywodu zarówno w przemyśle (pomimo stosowania systemu ETS), jak i w transporcie końcowi użytkownicy – zwłaszcza wobec wysokich cen paliw na rynkach – starają się zagwarantować sobie energię, jak i wypełnić NCW po jak najniższych kosztach, co oznacza, że w transporcie np. etanol czy bioolej okazują się bardziej dla nich przydatne.
Jak podkreślił Adam Wawrzynowicz, potrzebny jest mechanizm push lub pull – albo zachęty do stosowania biogazu, albo tez obowiązkowy udział w tradycyjnych miksie paliwowym. Z kolei Dawid Trzeciak reprezentujący think-tank Forum Energii podkreślał, że transport zdecydowanie łatwiej dekarbonizować poprzez jego elektryfikację, zaś biogaz ma ważną rolę do odegrania w ciepłownictwie komunalnym, gdzie gaz ziemny i prąd jest za drogi, zaś ten obszar jest aktualnie najbardziej zkarbonizowany (na poziomie circa 80%), co oznacza iż tam właśnie warto szukać popytu na biogaz – co zresztą jest zgodne z kierunkiem wyznaczanym przez KPEiK.
Dyskutanci podkreślili także wymiar bezpieczeństwa energetycznego – biogaz jest nie tylko paliwem zielonym, ale też paliwem po prostu, więc każdy wyprodukowany metr sześcienny oznacza brak konieczności zakupu i transportu gazu ziemnego, a także powstaje w Polsce i zapłatę za niego (jak i pieniądze zaoszczędzone na ETS) wprowadza do polskiej gospodarki.
Jak zawsze podczas Green Gas Poland, uczestnicy przyglądali się aktualnej mapie dofinansowań inwestycyjnych przedstawianej przez renomowaną firmę dotacyjną Business Consulting Group. Obecnie mamy szerokie możliwości finansowania inwestycji od skali mikroinstalacji do skali dużych biometanowni, ale każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy prowadzonej przez doświadczonych i znających branżę doradców, jak dzieje się to w firmie prowadzonej przez prezes Beatę Matecką.
Adam Orzech jako twórca rynku biogazowni w Polsce przedstawiał koncepcję technologiczną i model finansowy mikroinstalacji, argumentując, że dla określonych grup rolników i hodowców są to biogazownie najlepiej wkomponowujące się w potrzeby gospodarstwa rolnego czy hodowlanego. W dyskusji podkreślano, że mikroinstalacje są ciągle najmniej docenionym fragmentem rynku biogazowego, a powinny rozwijać się dynamicznie jako dopasowanego do struktury polskiego rolnictwa.
W czasie konferencji podpisane zostało porozumienie o współpracy pomiędzy Unią Producentów i Pracodawców Przemysłu Biogazowego i Biometanowego (UPEBBI) a Fundacją „Polska z Natury” prezentowaną przez prezesa Krzysztofa Perycz-Szczepańskiego. Fundacja powstała, by włączać społeczności lokalne i instytucje w działania zmierzające do ochrony przyrody i środowiska naturalnego. Fundacja wspiera lokalne inicjatywy w działaniach angażujących społeczności w podejmowaniu przedsięwzięć na rzecz ochrony przyrody i środowiska.
Porozumienie zakłada współprace z branżą biogazową w działaniach edukacyjnych, społecznych oraz aktywizujących społeczności lokalne w obszarze budowy odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza biogazowych, oraz działaniach przysparzających korzyści społecznościom lokalnym, jak np. zakładanie spółdzielni energetycznych.
Autor: Unia Producentów i Pracodawców Przemysłu Biogazowego i Biometanowego „UPEBBI”
