21 lipca 2026 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki (Dz. U. z 2026 r. poz. 900/wcześniej UDER92).

Nowelizacja obejmuje zmiany w dziewięciu ustawach, w szczególności w ustawie -Prawo energetyczne, ustawie o odnawialnych źródłach energii oraz ustawie o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji. Celem regulacji jest przede wszystkim ograniczenie obciążeń administracyjnych, uproszczenie procesów inwestycyjnych oraz stworzenie korzystniejszych warunków dla transformacji energetycznej.

Zasady komunikacji z odbiorcami

Jedną z najistotniejszych zmian przewidzianych w ustawie jest cyfryzacja komunikacji pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami. Na mocy art. 1 pkt 2 nowelizacji nowe brzmienie otrzymał art. 3a Prawa Energetycznego.  Zgodnie z nowymi przepisami korespondencja pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi, odbiorcami, organami administracji publicznej oraz innymi podmiotami będzie prowadzona co do zasady za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub dedykowanych portali internetowych. Tym samym ustawodawca nadaje priorytet elektronicznym formom komunikacji, zakładając stopniowe odchodzenie od formy pisemnej. Jednocześnie odbiorca zachowa prawo żądania prowadzenia korespondencji w postaci papierowej.

Warto podkreślić, że przepisy te nie wejdą w życie wraz z większością nowelizacji, ale dopiero 30 czerwca 2027 r.

Ponadto do Prawa energetycznego dodano art. 5 ust. 6i, zgodnie z którym sprzedawcy energii elektrycznej będą zobowiązani przekazywać odbiorcom w gospodarstwach domowych uproszczone podsumowanie faktury sporządzone językiem niespecjalistycznym, zawierające łączną kwotę do zapłaty, kwotę do zapłaty za obrót energią elektryczną, kwotę do zapłaty za usługi dystrybucji tej energii oraz okres obowiązywania umowy. Celem powyższego jest uproszczenie i nadanie informacjom o rozliczeniach charakteru zrozumiałego dla większości odbiorców.

Obowiązek informowania o sposobie ustalania bezpośrednich strat ekonomicznych

Ustawodawca już jakiś czas temu wprowadził ograniczenia wysokości kosztów oraz odszkodowań jakie mogą zostać naliczone przez przedsiębiorstwo energetyczne w sytuacji gdy odbiorca energii elektrycznej lub paliw gazowych na potrzeby gospodarstwa domowego, a także odbiorca będący mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą, wypowie umowę zawartą na czas oznaczony w ramach procedury zmiany sprzedawcy.

Nowelizacją ustawy z dnia 13 marca 2026 r. został wprowadzony dodatkowo art. 4j ust. 3b, w ramach którego nałożono na sprzedawców energii lub paliw gazowych obowiązek określania maksymalnej wysokości kary umownej, która jednak nie mogła przekroczyć wartości bezpośrednich strat ekonomicznych poniesionych przez sprzedawcę oraz sposobu wyliczenia tych strat. Z uwagi na fakt, że powyższy wymóg budził wiele wątpliwości interpretacyjnych, a w szczególności problemy związane z maksymalną wysokością kary umownej w sytuacji gdy cena sprzedaży energii lub paliw gazowych nie miała charakteru stałego, ustawodawca dokonał w ramach omawianej nowelizacji zmiany art. 4j ust. 3b.  

Nowelizacja nakłada na sprzedawców obowiązek każdorazowego wskazywania w umowie lub aneksie sposobu obliczania bezpośrednich strat ekonomicznych stanowiących podstawę ewentualnych roszczeń związanych z wcześniejszym rozwiązaniem umowy. Dodatkowo w przypadku umów zawieranych na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny energii sprzedawca będzie zobowiązany do wskazania maksymalnej wysokości odszkodowania lub kary umownej, jaka może zostać naliczona w przypadku wcześniejszego rozwiązania kontraktu.

Niestety dokonana naprawa omawianego przepisu także nie jest wolna od wad i z pewnością będzie budziła dalsze wątpliwości interpretacyjne. Przede wszystkim należy zauważyć, że obowiązek informowania o sposobie obliczania bezpośrednich strat ekonomicznych został nałożony nie tylko na sprzedawców zawierających umowy z odbiorcami w gospodarstwach domowych oraz odbiorcami będącymi mikroprzedsiębiorcami oraz małymi przedsiębiorcami, ale także na sprzedawców zawierających umowy z odbiorcami będącymi średnimi przedsiębiorcami.

Nie jest jasne jaki jest cel informowania tego rodzaju odbiorców o sposobie obliczania bezpośrednich strat ekonomicznych, skoro wcześniejsze przepisy nie ograniczają kosztów lub odszkodowań jakie mogą zostać nałożone na tego rodzaju odbiorców do bezpośrednich strat ekonomicznych. Ponadto z uwagi na skomplikowany charakter umów zawieranych z większymi odbiorcami, określenie już na etapie umowy sposobu ustalania bezpośrednich strat ekonomicznych może być trudne.

Magazyny ciepła i chłodu w Prawie energetycznym

Istotne znaczenie dla rozwoju nowoczesnych systemów energetycznych ma art. 1 pkt 1 ustawy, który wprowadza do słowniczka ustawowego nową definicję „magazynu ciepła lub magazynu chłodu”. Według nowej definicji magazyny ciepła lub magazyny chłodu to instalację umożliwiającą magazynowanie ciepła lub chłodu w postaci energii cieplnej w celu późniejszego wprowadzenia jej do sieci ciepłowniczej lub chłodniczej.

Deregulacja działalności ciepłowniczej

Warto również zwrócić uwagę na zmiany dotyczące sektora ciepła wprowadzone w nowelizacji. Na skutek zmian koncesja na wytwarzanie ciepła nie będzie wymagana w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wytwarzaniu ciepła w źródle, z którego całość produkowanego ciepła jest dostarczana do jednego odbiorcy lub grupy odbiorców na potrzeby przemysłowych procesów technologicznych. Zwolnienie obejmuje również ciepło wykorzystywane do zaspokojenia niezbędnych potrzeb towarzyszących tym procesom.

Obowiązek uzyskania koncesji nie będzie dotyczył także działalności w zakresie przesyłania i dystrybucji ciepła realizowanej pomiędzy w/w źródłem a odbiorcami korzystającymi z ciepła na potrzeby procesów przemysłowych, pod warunkiem, że  ciepło nie będzie wykorzystywane na potrzeby lokali mieszkalnych.

Ponadto, zgodnie z nowymi przepisami, zatwierdzeniu nie będą podlegały taryfy przedsiębiorstw energetycznych posiadających koncesję na wytwarzanie ciepła, w zakresie dotyczącym sprzedaży ciepła realizowanej bezpośrednio do odbiorcy lub grupy odbiorców prowadzących działalność gospodarczą.

Wyłączenie znajdzie zastosowanie pod warunkiem łącznego spełnienia trzech przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy dostarczania ciepła bez wykorzystania sieci ciepłowniczej. Druga polega na tym, że odbiorcy nie mogą być uprawnieni ani zobowiązani do zapewniania ciepła w lokalach mieszkalnych. Trzecią przesłankę stanowi zgodna wola stron w zakresie zawarcia umowy sprzedaży ciepła z pominięciem cen i stawek opłat określonych w taryfie dla ciepła.

Zmiany w zasadach kalkulacji taryf ciepła i zwrotu z kapitału

Nowelizacja wprowadza znaczące zmiany w art. 45 Prawa energetycznego, modyfikując zasady kalkulacji taryf dla ciepła poprzez doprecyzowanie kosztów uzasadnionych oraz zasad ustalania zwrotu z kapitału. Rozszerzono katalog kosztów uzasadnionych działalności przedsiębiorstw energetycznych o koszty związane z wytwarzaniem, przetwarzaniem, przesyłaniem, dystrybucją i obrotem ciepłem, jego magazynowaniem oraz zagospodarowaniem ciepła odpadowego.

Jednocześnie utrzymano zasadę uwzględniania uzasadnionego zwrotu z kapitału, przy czym w odniesieniu do określonych inwestycji wprowadzono minimalny poziom tego zwrotu, nie niższy niż 7% wartości księgowej rzeczowych aktywów trwałych netto. Dodany przepis przewiduje natomiast uwzględnienie w kosztach uzasadnionych wartości 30% uprawnień do emisji przydzielanych zgodnie z unijnymi regulacjami dotyczącymi zharmonizowanego przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji, na zasadach określonych w przepisach wykonawczych. Doprecyzowano także zasady ustalania uzasadnionego zwrotu z kapitału w odniesieniu do przedsiębiorstw energetycznych prowadziących działalność w obszarze wytwarzania, przetwarzania, przesyłania, dystrybucji lub obrotu ciepłem, jego magazynowania oraz zagospodarowania ciepła odpadowego.

Zmiany w ustawie doprecyzowują ponadto delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw energii, rozszerzając zakres wytycznych o kwestie przejrzystości cen, udziału ciepła odpadowego i OZE w systemach ciepłowniczych oraz cel neutralności klimatycznej. Rozporządzenie wykonawcze ma także określać szczegółowy sposób ustalania stopy wolnej od ryzyka, premii za ryzyko oraz sposób uwzględniania w taryfach wartości 30% uprawnień do emisji.

Kotły elektryczne i odnawialne źródła energii

Istotne zmiany znalazły się także w ustawie o odnawialnych źródłach energii. Rozszerzono obowiązek zakupu ciepła przez przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się w obszarze danej sieci ciepłowniczej obrotem ciepłem lub chłodem, o ciepło wytwarzane w kotłach elektrycznych zasilanych energią elektryczną z odnawialnych źródeł energii.

Ustawa precyzuje także zasady kwalifikowania takiego ciepła, obowiązek zakupu ma obejmować całość ciepła wytworzonego z energii pochodzącej z OZE, niezależnie od sposobu jej dostarczenia, pod warunkiem odpowiedniego opomiarowania.

Wprowadzono również mechanizm wyznaczania udziału energii z OZE w krajowym systemie elektroenergetycznym, publikowany corocznie przez operatora systemu przesyłowego, przy udziale danych przekazywanych przez operatorów systemów dystrybucyjnych.

Ułatwienia dla inwestycji kogeneracyjnych

Znacząca część pakietu deregulacyjnego dotyczy również ustawy o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji. Dopuszczono możliwość objęcia wsparciem w formie premii gwarantowanej nowych małych jednostek kogeneracji powstających w ramach kolejnych źródeł w tej samej lokalizacji, pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek, w tym braku powiązań technicznych między źródłami oraz zachowania minimum trzyletniego odstępu czasowego między inwestycjami.

Ponadto ograniczono możliwość uzyskania wsparcia w sytuacji, gdy nowa jednostka miałaby wprowadzać ciepło do publicznej sieci zasilanej przez istniejącą jednostkę kogeneracji, z wyjątkiem inwestycji zastępujących lub rozbudowujących istniejące źródła.

Wydłużono okresy realizacji inwestycji oraz obowiązywania harmonogramów w systemie aukcyjnym (m.in. z 48 do 60 miesięcy oraz z 60 do 72 miesięcy), a także wprowadzono możliwość jednokrotnej aktualizacji wybranych danych ofertowych po rozstrzygnięciu aukcji lub naboru, przy zachowaniu nienaruszalności kluczowych parametrów oferty.

Ustawodawca postanowił także doprecyzować zasady sprawozdawcze oraz wprowadzone zostały uproszczenia regulacyjne, w tym wyłączenia obowiązków dla części wytwórców oraz obniżenie wysokości maksymalnych kar pieniężnych. Dodatkowo część kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki została przeniesiona na ministra właściwego do spraw energii, a niektóre dotychczasowe przepisy wykonawcze zachowają moc przejściowo, maksymalnie przez 60 miesięcy od wejścia w życie.

Autorzy: Dominika Frydryczak, r. pr. Kamil Iwicki, Wawrzynowicz i Wspólnicy sp.k.