oze

IX Konferencja PPLNG i bioLNG w Gdyni 

Aktualności, Energetyka, , , , Możliwość komentowania IX Konferencja PPLNG i bioLNG w Gdyni  została wyłączona

W dniach 6–7 października 2025 roku Pomorski Park Naukowo-Technologiczny w Gdyni stanie się centrum strategicznych rozmów o przyszłości energii i transportu w Europie. To właśnie tam odbędzie się IX edycja Konferencji PPLNG i bioLNG – jednego z najważniejszych wydarzeń branży gazowej w Europie Środkowo-Wschodniej. Zainteresowani udziałem mogą już teraz dokonać rejestracji za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego.

Po raz dziewiąty eksperci, liderzy rynku, decydenci, innowatorzy i przedstawiciele administracji spotkają się w Gdyni, by wspólnie rozmawiać o roli LNG i bioLNG w budowaniu niskoemisyjnej i bezpiecznej energetycznie przyszłości. Tegoroczna edycja konferencji odbędzie się pod hasłem „LNG i bioLNG: Filary Energetycznej Stabilności Europy”, co doskonale oddaje aktualne wyzwania, przed którymi stoi energetyka naszego kontynentu.

LNG i bioLNG w centrum międzysektorowego dialogu

Konferencja PPLNG i bioLNG to nie tylko przegląd najnowszych trendów i technologii, ale przede wszystkim forum, na którym spotykają się nauka, biznes i polityka. W dynamicznie zmieniającym się otoczeniu regulacyjnym i gospodarczym LNG oraz bioLNG zyskują na znaczeniu jako realna odpowiedź na potrzebę transformacji sektora transportu i energetyki.

W programie wydarzenia m.in.:

  • Key Note Speech o przyszłości rynku LNG i bioLNG
  • bioLNG w transporcie drogowym i morskim
  • Możliwości bunkrowania LNG/bioLNG w Polsce
  • Rejestr Gwarancji Pochodzenia i rynek bioLNG
  • Biometanownie i technologie wykorzystania odpadów
  • Konkurencyjność jednostek napędzanych gazem
  • Dekarbonizacja sektora transportowego

Międzynarodowe grono, realne wyzwania, konkretne rozwiązania

W wydarzeniu weźmie udział ponad 150 uczestników z Polski i zagranicy. To niepowtarzalna okazja do wymiany doświadczeń, nawiązania nowych partnerstw oraz uczestnictwa w kluczowej debacie o przyszłości czystych paliw gazowych w Europie.

„LNG i bioLNG to już nie tylko technologie przyszłości – to konkretne narzędzia odpowiadające na realne wyzwania klimatyczne, środowiskowe i energetyczne, przed którymi stoi Europa. W obliczu coraz większego zapotrzebowania na czyste, niezależne źródła energii oraz zmian regulacyjnych w UE, rola paliw gazowych rośnie z miesiąca na miesiąc. Nasza konferencja to nie tylko miejsce rozmów – to przestrzeń, gdzie rodzą się pomysły, inicjowane są partnerstwa i wyznaczane są kierunki rozwoju całego sektora” – zapowiada Adam Niklewski, prezes Polskiej Platformy LNG i bioLNG, która jest organizatorem wydarzenia.

Start rejestracji – dołącz do liderów rynku

Koszt udziału w konferencji wynosi 1490 zł brutto. Liczba miejsc jest ograniczona.

Szczegóły wydarzenia oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronie internetowej organizatora.

Autor: Polska Platforma LNG i bioLNG

Nowelizacja a uproszczenia procesu inwestycyjno-budowlanego

Aktualności, Budownictwo, , , , Możliwość komentowania Nowelizacja a uproszczenia procesu inwestycyjno-budowlanego została wyłączona

W Sejmie trwają prace nad projektem nowelizacji Prawa budowlanego (druk sejmowy nr 1379, Projekt) zmieniającego ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (u.p.b.). Warto podkreślić iż zapowiedź tego projektu w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano już w lutym 2024 r.

Projekt ten jest częścią podjętych działań deregulacyjnych rządu w zakresie uproszczenia procesu inwestycyjno-budowlanego. Mimo iż zawiera on różnorodne zmiany w niniejszym artykule przedstawimy najważniejsze zmiany w zakresie pozwoleń na budowę oraz nowo powstały mechanizm „żółtej kartki”.

Budowy nie wymagające pozwolenia

Zgodnie z art. 28 u.p.b. podstawą rozpoczęcia robót budowlanych jest konieczność uzyskania pozwolenia na budowę przed ich rozpoczęciem. Ustawodawca zdecydował się także na wprowadzenie uproszczonej procedury w postaci zgłoszenia budowy lub robót budowlanych co zostało uregulowane w art. 29 ust. 1 oraz ust. 3 u.p.b., natomiast w przypadku niektórych inwestycji całkowicie zrezygnowano z jakichkolwiek procedur co reguluje art. 29 ust. 2 oraz ust. 4 u.p.b.

Energia z wiatru

Projekt zawiera propozycję zmian w art. 29 ust. 3 dodając w pkt 3 lit. g, gdzie przewidziano zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę dla robót budowlanych polegających na instalowaniu na obiekcie budowlanym urządzeń technicznych wraz z masztami, służących do wytwarzania energii elektrycznej z energii wiatru o mocy nie większej niż moc mikroinstalacji w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2024 r. poz. 1361, z późn. zm.). Dodatkowo instalacje te dotyczą urządzeń o łącznej wysokości od 3 m i do 12 m.

Ponadto dodaje się w ust. 4 pkt 3 lit. f u.p.b. gdzie z kolei wskazano, że instalowanie mikroinstalacji wiatrowych o wysokości do 3 m nie będzie wymagało pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia.

Projekt przewiduje także zmianę art. 42 ust. 1 pkt 1 lit. d i pkt 2 lit. b u.p.b., zgodnie z którą przed rozpoczęciem robót budowlanych polegających na instalowaniu na obiekcie budowlanym urządzeń technicznych wraz z masztami, służących do wytwarzania energii elektrycznej z energii wiatru na własne potrzeby lub w celu wprowadzenia do sieci, o mocy nie większej niż moc mikroinstalacji oraz o łącznej wysokości większej niż 3 m i nie większej niż 12 m inwestor zobowiązany będzie zapewnić sporządzenie projektu technicznego oraz ustanowić kierownika budowy.

Warto przy tym dodać iż zmiany w zakresie energii wiatrowej procedowane są również w ustawie o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1130). Komisja sejmowa 23 lipca br. przyjęła część poprawek zaproponowanych przez Senat. Ustawa oczekuje więc na skierowanie do podpisu Prezydenta.

Zmiany wynikające z tej ustawy opisywaliśmy w artykule pt. „Nowelizacja ustawy o elektrowniach wiatrowych  – wsparcie dla biometanu i nowe ramy inwestycyjne dla energetyki wiatrowej”. Na etapie zapowiedzi projekt ten również opisaliśmy w artykule pt. „Koniec z zasadą 10H? Zapowiedź nowelizacji”.

Magazyny energii elektrycznej

Rozszerzeniu ulegnie również katalog robót budowalnych zwolnionych zarówno ze zgłoszeń jak i posiadania pozwolenia na budowę wskazany w art. 29 ust. 4 u.p.b. Wskazane w tym artykule w pkt 3 lit. c instalacje pomp ciepła, wolno stojących kolektorów słonecznych, urządzeń fotowoltaicznych uzupełniono o magazyny energii elektrycznej o pojemności nominalnej nie większej niż 20 kWh.

Ponadto doprecyzowano ww. przepis wskazując, że do urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 6,5 kW stosuje się obowiązek zawiadomienia organów Państwowej Straży Pożarnej o zakończeniu instalowania tych urządzeń i rozpoczęciu ich użytkowania, przy którym przekazuje się tym organom plan urządzenia fotowoltaicznego dla ekip ratowniczych.

Pozostałe zmiany

Kolejna propozycja zmienia brzmienie art. 29 ust. 3 lit. e dookreślając, że uproszczona procedura tj. zgłoszenie robót budowlanych w zakresie instalacji odnawialnego źródła energii dotyczy biogazu rolniczego o rocznej wydajności do 200 tys. m3 oraz mikroinstalacji do wytwarzania energii elektrycznej z biogazu rolniczego, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii.

Zmianie ulegnie również art. 30 ust. 3 u.p.b., gdzie dodano obowiązek zawiadomienia organów Państwowej Straży Pożarnej „o zakończeniu instalowania instalacji odnawialnego źródła energii o rocznej wydajności biogazu rolniczego do 200 tys. m3 oraz mikroinstalacji do wytwarzania energii elektrycznej z biogazu rolniczego i rozpoczęciu ich użytkowania”.

Wśród zmian zaproponowano także rozszerzenie art. 43 ust. 1aa u.p.b. o obiekty budowlane, dla których, pomimo zwolnienia z pozwolenia na budowę, będzie istniał obowiązek wykonania geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej. Wśród tych obiektów wskazano m. in. obiekty budowlane, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 34 czyli instalacje do wytwarzania wodoru w procesie elektrolizy wraz z infrastrukturą towarzyszącą o łącznej mocy nieprzekraczającej 10 MW.

Mechanizm „żółtej kartki”

Wśród zaproponowanych zmian pojawiła się nowość jaką jest mechanizm ostrzegawczy, inaczej zwany też mechanizmem „żółtej kartki”.

Wprowadzony mechanizm pozwala na ostrzeżenia organów nadzoru budowlanego kierowane do inwestora w przypadku istotnego odstąpienia od dokumentacji projektowej bez wszczynania postępowania administracyjnego w tym zakresie. Organ będzie mógł wiec pouczyć inwestora o konieczności doprowadzenia do stanu zgodnego z przedstawionymi ustaleniami.

Organ nadzoru budowlanego zgodnie z propozycją po upływie 60 dni od pouczenia inwestora albo przed upływem tego terminu jeśli wystąpi o to inwestor ma sprawdzić czy roboty zostały doprowadzone do prawidłowego stanu.

Aktualnie takie odstępstwa wiążą się z wszczęciem przez nadzór budowlany postępowania administracyjnego. Nowo powstały mechanizm ma dać inwestorowi szansę na naprawienie nieprawidłowości, a postępowanie przeprowadzone będzie dopiero, gdy inwestor ich nie naprawi.

Przepisy końcowe i przejściowe

Zgodnie z art. 6 Projektu, w którym uregulowano kwestie spraw wszczętych i niezakończonych wynikających z u.p.b. dla zamierzenia budowlanego, wobec którego przed dniem wejścia w życie Projektu został złożony wniosek o pozwolenie na budowę, wniosek o wydanie odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektonicznobudowlanego albo wniosek o zmianę pozwolenia na budowę lub zostało dokonane zgłoszenie budowy lub wykonywania innych robót budowlanych w przypadku, gdy nie jest wymagane uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym przez Projekt. Oznacza, to że w przypadku spraw wszczętych również będą stosowane przepisy w brzmieniu nadanym przez Projekt.

Należy zaznaczyć iż Projekt ten jest na początkowym etapie prac i jego treść może jeszcze ulec zmianom. Mimo to obecne propozycje w znacznym stopniu wpłyną i uproszczą proces inwestycyjno-budowalny w zakresie rozwoju energii wiatrowej czy biogazu.

Autorzy: Aleksandra Walczak-Porębska, r. pr. Adam Wawrzynowicz, Wawrzynowicz i Wspólnicy sp. k.

Ogólnopolski Szczyt Energetyczny OSE GDAŃSK 2025

Aktualności, Energetyka, energia elektryczna, , , , Możliwość komentowania Ogólnopolski Szczyt Energetyczny OSE GDAŃSK 2025 została wyłączona

Nazwa Wydarzenia: 13. Ogólnopolski Szczyt Energetyczny OSE GDAŃSK 2025
Data: 16-17 czerwca 2025, Gdańsk
Miejsce: Muzeum II Wojny Światowej
Temat przewodni: „Bezpieczeństwo energetyczne Europy – rewizja europejskiej polityki energetycznej”.
Organizator: Europejskie Centrum Biznesu


Szanowni Państwo,
w imieniu Europejskiego Centrum Biznesu mam zaszczyt i przyjemność zaprosić Państwa do udziału w XIII edycji Ogólnopolskiego Szczytu Energetycznego OSE GDAŃSK 2025, który tradycyjnie odbędzie się w Gdańsku w Muzeum II Wojny Światowej w dniach 16-17 czerwca br. Temat przewodni najbliższej edycji Szczytu brzmi: „Bezpieczeństwo energetyczne Europy – rewizja europejskiej polityki energetycznej”.


Już po raz trzynasty pragniemy zaprosić czołowych przedstawicieli świata polityki, gospodarki, nauki i biznesu na Szczyt Energetyczny do Gdańska. Podczas najbliższej edycji wśród poruszanych zagadnień odniesiemy się do reorganizacji polityki energetycznej UE w procesie transformacji energetycznej. Tegoroczna dyskusja będzie koncentrowała się wokół zaostrzenia europejskiej polityki klimatycznej, nowych źródeł dostaw surowców dla Europy oraz kontynuacji odejścia od tradycyjnych źródeł wytwórczych na rzecz OZE. W palecie zagadnień nie zabraknie tematów związanych z inwestycjami w energetykę jądrową, produkcję zielonego wodoru oraz biogazu, dalszym rozwojem offshore, transformacji sektora ciepłowniczego i infrastruktury krytycznej. OSE Gdańsk to nie tylko możliwość wymiany doświadczeń, ale także poznania nowych trendów w przemyśle energetycznym, paliwowym i gazowym, innowacyjnych technologii wykorzystywanych w sektorze oraz rozwiązań służących zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego.


Podczas Szczytu ponownie zostaną wręczone statuetki „Bursztyn Polskiej Energetyki” nagrody, którą otrzymują osoby, firmy, instytucje lub samorządy za działania, które w sposób szczególny przyczyniły się w ostatnim czasie do rozwoju polskiej energetyki oraz wyróżnienia Bursztynowe Serce 2025. Bursztynowe Serce jest nagrodą przyznawaną osobom, instytucjom bądź firmom za szczególne działania w zakresie filantropii i CSR. Laureaci w/w wyróżnienia dzięki tej nagrodzie są uhonorowani za determinację oraz konsekwencję w realizacji podjętych działań takich jak: długofalowe programy na rzecz pomocy potrzebującym, działania charytatywne, pomocy lokalnym społecznościom, promowaniu postaw proekologicznych itp. Laureaci Bursztyn Polskiej Energetyki 2025:
Wojciech Wrochna, Sekretarz Stanu, Ministerstwo Przemysłu, Pełnomocnik Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej za podjęcie skutecznych i zdecydowanych działań związanych z rozwojem energetyki jądrowej w Polsce, poprzez przygotowanie ustawy o finansowaniu przez rząd projektu jądrowego, ustawy będącej fundamentem transformacji energetycznej, a także zaangażowanie w finalizację porozumień międzynarodowych zobowiązujących inne państwa do wspólnych działań na rzecz rozwoju odnawialnych źródeł energii i bezpieczeństwa energetycznego


Grzegorz Kinelski, Prezes Zarządu Enea S.A.
za konsekwentne i skuteczne realizowanie „Strategii rozwoju Grupy Enea do 2035 roku” w sektorze odnawialnych źródeł energii, poprzez efektywny i sprawny rozwój zielonego parku wytwórczego Grupy Enea. W ciągu zaledwie 5 miesięcy Grupa Enea pozyskała aż 11 farm wiatrowych o łącznej mocy blisko 200 MW. Przeprowadzone transakcje nie tylko zwiększają potencjał OZE Grupy Enea, ale przede wszystkim zapewniają jej skuteczną transformację w zielony, niezawodny i nowoczesny koncern energetyczny


Piotr Piela Prezes Zarządu Polskie Elektrownie Jądrowe sp. z o.o.
za efektywne realizowanie projektu budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej poprzez podpisanie umowy pomostowej(Engineering Development Agreement – EDA) z konsorcjum amerykańskich firm Westinghouse-Bechtel, która zapewnia ciągłość realizacji pomorskiego projektu jądrowego z zachowaniem najwyższych standardów technologicznych i bezpieczeństwa dla wzmocnienia niezależności energetycznej Polski


Bank Gospodarstwa Krajowego
za strategiczne zaangażowanie w rozwój polskiej transformacji energetycznej poprzez finansowanie inwestycji z obszaru energetyki jądrowej, morskich farm wiatrowych, projektów wodorowych, modernizacji infrastruktury przesyłowej, a także wspieranie efektywnego i niskoemisyjnego przemysłu
(w imieniu BGK statuetkę odbierze prof. zw. dr hab. Marta Postuła – Pierwsza Wiceprezes BGK)


PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.
za konsekwentne realizowanie największego procesu inwestycyjnego w polskim sektorze elektroenergetycznym, m.in. poprzez projekty Baltica 2 oraz bateryjny Magazyn Energii Żarnowiec, który ma strategiczne znaczenie dla wzmacniania bezpieczeństwa energetycznego, niezależności Polski oraz dalszego rozwoju energetyki odnawialnej w ramach transformacji energetycznej kraju (w imieniu PGE S.A. statuetkę odbierze p. Marcin Laskowski – Wiceprezes Zarządu ds. Regulacji PGE S.A.)


Grupa Veolia w Polsce
za konsekwentne realizowanie globalnej strategii Green UP poprzez dekarbonizację aktywów w Polsce i zwiększenie w nich udziału gazu, biogazu, biomasy i odnawialnych źródeł energii (OZE), realizując tym samym efektywne energetycznie i przyjazne środowisku instalacje ciepłownicze tj. Szafir w Tarnowskich Górach, Ciepłownia Przyszłości w Lidzbarku Warmińskim czy konwersja kotła węglowego we Wrześni
(w imieniu Grupy Veolia Polska statuetkę odbierze p. Luiz Hanania – Dyrektor Generalny Grupy Veolia w Polsce, Prezes Zarządu)


Miasto Gdańsk
za wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego regionu poprzez oddanie do użytku najnowocześniejszej instalacji odzysku energii w Europie – Portu Czystej Energii – instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych (ITPOK), która wspiera również walkę o neutralność klimatyczną oraz dekarbonizację
(w imieniu Miasta Gdańska statuetkę odbierze p. Piotr Grzelak – Zastępca Prezydenta Miasta Gdańska ds. zrównoważonego rozwoju i gospodarki)


Miasto Słupsk
za konsekwentne i skuteczne działania zmierzające do rozwoju Słupskiego Klastra Bioenergetycznego realizującego projekt Słupskiej Wyspy Bioenergetycznej finansowanej z środków Krajowego Planu Odbudowy, Klastra będącego przykładem porozumienia lokalnych podmiotów związanych z wytwarzaniem, konsumpcją, magazynowaniem i sprzedażą energii, ciepła oraz paliw w celu rozwoju lokalnego rynku energii, bilansowania energetycznych mediów (energia elektryczna, ciepło, gaz) i optymalnego wykorzystywania energii z OZE
(w imieniu Miasta Słupska statuetkę odbierze p. Krystyna Danilecka-Wojewódzka – Prezydent Miasta)


ORLEN S.A. – Bursztynowe Serce 2025
w uznaniu za konsekwentną i skuteczną walkę ze skutkami powodzi poprzez uruchomienie długofalowego programu „Jesteśmy razem”, a tym samym przekazaniu w ramach programu środków finansowych i rzeczowych pozwalających usuwać skutki powodzi oraz wspierać poszkodowanych przez klęskę żywiołową
(nagrodę Bursztynowe Serce 2025 dla firmy ORLEN S.A. odbierze p. Lidia Kołucka, Dyrektorka Wykonawcza ds. Sponsoringu ORLEN S.A.)


Zapraszam do udziału,
Krzysztof Karaś
Prezes Europejskiego Centrum Biznesu


Aktualne informacje: osegdansk.pl
Program: https://osegdansk.pl/program/
Zachęcamy do śledzenia social media na bieżąco:
FB: https://www.facebook.com/EuropejskieCentrumBiznesu/
X (Twitter): https://x.com/ECBPL

Autor: Europejskie Centrum Biznesu

Nowelizacja ustawy o elektrowniach wiatrowych – wsparcie dla biometanu i nowe ramy inwestycyjne dla energetyki wiatrowej

Aktualności, Energetyka, Orzecznictwo, OZE, , , , Możliwość komentowania Nowelizacja ustawy o elektrowniach wiatrowych – wsparcie dla biometanu i nowe ramy inwestycyjne dla energetyki wiatrowej została wyłączona

Rządowy projekt nowelizacji ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1130) wprowadza kompleksowe zmiany zarówno w przepisach dedykowanych energetyce wiatrowej, jak i w regulacjach dotyczących biogazu oraz biometanu. Obok rezygnacji z zasady 10H i nowych uwarunkowań lokalizacyjnych dla lądowych farm wiatrowych, nowelizacja zawiera długo oczekiwane rozwiązania systemowe dla biometanu – w tym wsparcie aukcyjne oraz ramy prawne dla funkcjonowania tzw. gazociągów bezpośrednich.

Wstępne założenia nowelizacji ustawy przedstawiliśmy Państwu w artykule pt. „Koniec z zasadą 10H? Zapowiedź nowelizacji”.

Stan prawny przedstawionych informacji odpowiada brzmieniu projektu z dnia 22 maja 2025 r., po pierwszym czytaniu w Sejmie. W dalszym toku procesu legislacyjnego poszczególne przepisy mogą jeszcze ulec zmianie. Poniżej przedstawiamy kluczowe założenia projektu oraz główne kierunki proponowanych reform.

Ramy prawne dla biometanu i biogazu

W art. 4 pkt 1 projektu nowelizacji rozszerzono definicję paliw gazowych, wskazując wprost, że należą do nich biometan, biogaz oraz biogaz rolniczy – niezależnie od ich przeznaczenia czy domieszek wodoru. Zmiana ta wpływa na kwalifikację paliwa w kontekście przyłączeń i systemów wsparcia.

Dodatkowo przewidziano regulacje ułatwiające eksploatację biogazowni oraz przesył biogazu do odbiorcy końcowego z pominięciem publicznych sieci gazowych. Projekt wprowadza instytucję gazociągu bezpośredniego, regulowaną w nowo dodanym art. 7a i 7a1 ustawy – Prawo energetyczne.

Gazociąg bezpośredni dla biogazu i biogazu rolniczego

Procedowana nowelizacja wprowadzi do Prawa energetycznego istotną innowację w postaci gazociągu bezpośredniego – jako nowej, alternatywnej formy dostarczania biogazu lub biogazu rolniczego do odbiorców końcowych. Rozwiązanie to uregulowano szczegółowo w nowo dodanym art. 7a, który umożliwia fizyczne połączenie instalacji produkującej biogaz z konkretnym odbiorcą (np. zakładem przemysłowym, przedsiębiorstwem rolnym), z pominięciem systemu gazowego zarządzanego przez operatora sieci dystrybucyjnej.

Zgodnie z projektowanymi ust. 5 i 6 art. 7a Prawa energetycznego (dodawanymi przez art. 4 pkt 3 projektu nowelizacji), budowa gazociągu bezpośredniego służącego do dostarczania biogazu lub biogazu rolniczego będzie możliwa po uzyskaniu zgody Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Co istotne, do udzielania takiej zgody nie stosuje się przesłanek z ust. 4 art. 7a, które mają zastosowanie do innych rodzajów gazociągów bezpośrednich – a więc inwestor nie musi wykazywać, że nie istnieją techniczne możliwości przyłączenia do sieci, ani że uprzednio odmówiono mu dostępu do infrastruktury gazowej. Nowelizacja przewiduje także obowiązek informacyjny, podmiot eksploatujący gazociąg bezpośredni dla biogazu lub biogazu rolniczego będzie zobowiązany poinformować Prezesa URE o rozpoczęciu przesyłu w terminie 30 dni oraz o zakończeniu eksploatacji lub likwidacji instalacji – w terminie 14 dni od zaistnienia danego zdarzenia.

Projekt nowelizacji, w art. 4 pkt 4, wprowadza do Prawa energetycznego nowy art. 7a¹, który reguluje obowiązki eksploatacyjne, jakościowe i pomiarowe dla gazociągów bezpośrednich służących do dostarczania biogazu lub biogazu rolniczego. Zgodnie z tym przepisem, podmiot posiadający tytuł prawny do takiego gazociągu jest zobowiązany do zapewnienia jego prawidłowej eksploatacji oraz opracowania procedur awaryjnych, z uwzględnieniem odmiennych właściwości biogazu w stosunku do gazu ziemnego. Ponadto, musi on zapewnić dotrzymanie parametrów jakościowych biogazu dostarczanego do odbiorcy. Obowiązek ten ciąży również na podmiocie wprowadzającym biogaz do gazociągu – jako odpowiedzialnym za jakość w miejscu wprowadzenia.

Ustawa nakłada na te podmioty także obowiązek prowadzenia pomiarów parametrów jakościowych biogazu. Jeśli wyniki pomiarów wykażą niespełnienie któregokolwiek z wymaganych parametrów, podmiot eksploatujący gazociąg jest zobowiązany do natychmiastowego wstrzymania odbioru biogazu do czasu przywrócenia zgodności z normami, a ponowne spełnienie warunków musi zostać potwierdzone wynikiem kolejnych pomiarów.

Dla zapewnienia jednoznacznych standardów technicznych, art. 7a¹ ust. 6 przewiduje, że minister właściwy do spraw klimatu określi w rozporządzeniu parametry jakościowe biogazu oraz metody ich pomiaru i rejestracji.

Aukcyjny system wsparcia dla biometanu

Art. 7 projektu nowelizacji dodaje do ustawy o odnawialnych źródłach przepisy  art. 83t–83zh, które przewidują wprowadzenie systemu wsparcia w formie aukcji dla instalacji wytwarzających biometan. System ten dotyczy instalacji OZE wytwarzających biometan z biogazu lub biogazu rolniczego, który następnie jest wprowadzany do krajowej sieci gazowej.

Warunkiem udziału w systemie jest spełnienie kryteriów zrównoważonego rozwoju oraz uzyskanie zaświadczenia o dopuszczeniu do udziału w aukcji, które Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wydaje w ciągu 30 dni do dnia złożenia wniosku.  Aukcje mają być organizowane co najmniej raz do roku, w dwóch segmentach mocowych – dla instalacji poniżej 2 MW oraz dla tych o mocy nie mniejszej niż niż 2 MW (przeliczanej na podstawie sprawności kogeneracyjnej wynoszącej 41%).

Okres, w którym wytwórcom biometanu przysługuje prawo do pokrycia ujemnego salda – w odniesieniu do biometanu wytwarzanego w instalacjach odnawialnych źródeł energii – rozpoczyna się z dniem pierwszej sprzedaży biometanu dokonanej po zakończeniu sesji aukcji, w której przyznano wsparcie. Wsparcie to może być udzielane przez maksymalnie 20 kolejnych lat, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2054 r.

Wprowadzenie tego systemu stanowi jakościową zmianę w dotychczasowej strukturze wsparcia dla gazów odnawialnych – po raz pierwszy ustawodawca tworzy osobną, zamkniętą ścieżkę finansowania dla biometanu, opartą na jasnych i spójnych zasadach, umożliwiającą rozwój rynku biometanu oraz zwiększenie udziału zielonego gazu w systemie krajowym, a także realizację celów europejskich wynikających z polityk takich jak REPowerEU czy RED III.

Elektrownie wiatrowe – nowe ograniczenia lokalizacyjne, repowering i wzmocnienie lokalnego udziału

Projekt nowelizacji wprowadza istotne zmiany w zakresie lokalizacji elektrowni wiatrowych, przede wszystkim w odniesieniu do ich sytuowania względem obszarów chronionych, infrastruktury publicznej oraz zabudowy mieszkaniowej. Zgodnie z art. 1 pkt 7 nowelizacji, zmodyfikowany  zostanie art. 4c w ustawie o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, który ustanawia minimalną odległość turbiny wiatrowej od granicy parku narodowego na poziomie 1500, a od specjalnych obszarów ochrony ptaków oraz siedlisk w ramach Natura 2000 – 500 metrów. Przepisy te wprost zakazują lokalizowania elektrowni w mniejszych odległościach, nawet w przypadku istnienia planu miejscowego.

Dodatkowo, zgodnie z art. 1 pkt 8, wprowadzony zostaje nowy art. 4e, który reguluje sytuowanie turbin względem dróg krajowych. Co do zasady, minimalna odległość między turbiną a drogą krajową wynosi 1H, czyli odpowiada wysokości całkowitej elektrowni. W uzasadnionych przypadkach możliwe będzie uzyskanie odstępstwa od tej reguły, za zgodą Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, jednak musi ono być poparte analizą wpływu na bezpieczeństwo ruchu drogowego i planowaną rozbudowę drogi. W przypadku naruszenia tej odległości nowelizacja przewiduje możliwość wydania nakaz rozbiórki turbiny.

Szczególne znaczenie mają również nowe regulacje dotyczące modernizacji istniejących farm wiatrowych, czyli tzw. repoweringu. Art. 1 pkt 10 projektu dodaje art. 5a–5e, które definiują modernizację jako wymianę lub przebudowę turbin prowadzącą do zwiększenia mocy, zmniejszenia liczby urządzeń lub zmiany technologii. W przypadku gdy modernizacji, która przewiduje jedynie zmianę mocy zainstalowanej, nie jest wymagane ponowne uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Ustalono również termin 60 dni od dnia złożenia wniosku przez podmiot ubiegający na wydanie warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej elektrowni wiatrowej podlegającej modernizacji.

Autorzy: Dominika Frydryczak, r.pr. Adam Wawrzynowicz Wawrzynowicz i Wspólnicy sp. k.

Projekt deregulacji sektora energetycznego opublikowany!

Aktualności, Energetyka, , , , , , Możliwość komentowania Projekt deregulacji sektora energetycznego opublikowany! została wyłączona

Rada Ministrów w marcu br. powołała Rządowy Zespół ds. Deregulacji. Zespół swoje zadania skupiał na rekomendacji zmian legislacyjnych w kierunku uproszczenia regulacji i lepszego ich dostosowania do potrzeb obywateli oraz przedsiębiorców.

Jednym z sektorów, w którym zauważono potrzebę zmian jest energetyka. W związku ze zgłoszonymi potrzebami opracowano projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki (UDER29, Projekt).

Projekt został opublikowany w wykazie prac Rządowego Centrum Legislacji 9 maja br. i został skierowany do konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień. Poniżej przedstawiamy założenia oraz zmiany jakie wprowadzić ma tenże Projekt.

Koncesje OZE

Projekt ustawy przewiduje wyłączenie obowiązku uzyskania koncesji dla wyłączania energii elektrycznej w instalacjach odnawialnych źródeł energii (OZE) o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 1MW i nie większej niż 5 MW.

W tym celu zmienione zostanie brzmienie art. 32 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (PE). Przepis ten dotąd wskazywał, że uzyskania koncesji nie wymaga wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w mikroinstalacji lub w małej instalacji.

Analogiczne zmiany wprowadzone zostaną w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (ustawa OZE).

Należy przy tym zaznaczyć, iż działalność ta zgodnie z nowym brzmieniem art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy OZE, uznana zostanie za rejestrowaną działalność gospodarczą. Oznacza to, iż uznać ją należy za działalność regulowaną w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców, wymagającą wpisu do rejestru wytwórców wykonujących rejestrowaną działalność gospodarczą w zakresie instalacji odnawialnego źródła energii.

Warto dodać iż na wytwórcy energii w instalacji odnawialnego źródła energii spoczywać będą obowiązki wskazane w art. 9 ustawy OZE jak na wytwórcach energii z małych instalacji.

Projekt w przepisach przejściowych wskazuje, że wytwórcy energii elektrycznej w instalacji odnawialnego źródła energii o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 1 MW i nie większej niż 5 MW, którzy w dniu wejścia w życie Projektu posiadają ważne koncesje na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, wpisano zostaną z urzędu do rejestru wytwórców energii w instalacji odnawialnego źródła energii, zgodnie z zakresem koncesji, w terminie nie dłuższym niż 90 dni od dnia wejścia w życie (art. 10 ust. 1 Projektu).

Warto także wspomnieć, iż w art. 11 Projektu wskazano, że postępowania o udzielenie, zmianę lub cofnięcie zarówno promesy koncesji jak i koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej w instalacji odnawialnego źródła energii o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 1 MW i nie większej niż 5 MW, które zostały wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie Projektu zostaną umorzone.

Budowa instalacji fotowoltaicznych

Projekt wprowadza również zmiany w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r. poz. 418, u.p.b.). W art. 29 ust. 3 pkt 3 u.p.b. dodana ma zostać lit. g wskazująca, iż nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej wykonywanie robót budowlanych polegających na instalowaniu na budynkach albo wolno stojącej instalacji odnawialnego źródła energii tj. instalacji fotowoltaicznej o mocy zainstalowanej nie większej niż 500 kW.

Warunkiem skorzystania z tego zwolnienia ma być wykorzystywanie instalacji wyłącznie do potrzeb własnych, przy czym nie może ona być zlokalizowana na terenie obszarowych form ochrony przyrody jak parki narodowe, rezerwaty przyrody czy parki krajobrazowe.

Ponadto dokonując zgłoszenia tychże robót inwestor powinien dołączyć do zgłoszenia oświadczenie wskazujące, iż planowana instalacja jest prowadzona w celu nieprzyłączania do sieci elektroenergetycznej albo przyłączania do sieci elektroenergetycznej w sposób uniemożliwiający wprowadzanie energii elektrycznej wytworzonej w tej instalacji do tej sieci.

Podobne oświadczenie ma być także częścią wniosku o określenie warunków przyłączenia w przypadku instalacji fotowoltaicznej OZE o mocy nie większej niż 500 kW.

Dodatkowo art. 5 Projektu przewiduje, iż do postępowań w sprawie wydania pozwolenia na budowę dla instalacji, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie Projektu, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Forma korespondencji

Kolejną z propozycji zmian w PE jest modyfikacja sposobu prowadzenia korespondencji między przedsiębiorstwami energetycznymi, odbiorcami, organami administracji publicznej oraz innymi podmiotami.

Obecnie art. 3a ust. 1 PE wskazuje, że korespondencja wymieniana jest w postaci papierowej, dokumentowej, elektronicznej lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Po zmianie głównym rodzajem korespondencji ma być komunikacja elektroniczna w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub w dedykowanym do obsługi odbiorców portalu internetowym.

Odbiorcy nadal przysługiwać będzie możliwość żądania prowadzenia korespondencji w postaci papierowej, o czym przedsiębiorstwo energetyczne będzie miało obowiązek poinformować przy zawieraniu umowy.

Co więcej zgodnie z art. 7 ust. 1 Projektu korespondencja z odbiorcą, który ma zawartą umowę z przedsiębiorstwem energetycznym i która prowadzona była z tym odbiorcą w postaci papierowej, odbywa się na dotychczasowych zasadach. Przedsiębiorstwo energetyczne wraz z pierwszą korespondencją kierowaną do tego odbiorcy po dniu wejścia w życie Projektu będzie musiało pouczyć o możliwości zmiany na prowadzenie korespondencji za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej.

Rachunki za energię elektryczną

Wśród zmian znalazła się także nowelizacja art. 5 PE, który ma zostać rozszerzony o ust. 6i. Przepis ten ma wskazywać nowy obowiązek dla sprzedawcy energii elektrycznej związany z wystawianiem rachunków dla odbiorcy. Warto przy tym zaznaczyć iż obecnie nie ma przepisów regulujących wygląd rachunków otrzymywanych przez odbiorców w gospodarstwach domowych.

Zgodnie z projektowaną zmianą sprzedawca wystawiając fakturę dla odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym zobowiązany zostanie do dołączenia do tej faktury czytelnego podsumowania rachunku. Podsumowanie zawierać ma najważniejsze informacje, a te mają obejmować łączną kwotę do zapłaty, kwotę do zapłaty za obrót energią elektryczną oraz kwotę do zapłaty za dystrybucję energii.

Pierwsze podsumowanie informacji dołącza się do pierwszej faktury wystawionej po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.

Proces przyłączeniowy

Ostatnią z zaproponowanych w Projekcie zmian jest optymalizacja wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej i zwiększenia liczby obiektów możliwych do przyłączenia poprzez rozszerzenie koncepcji i formuły cable pooling poprzez umożliwienie realizacji instalacji odnawialnych źródeł energii lub magazynów energii w formule współdzielenia przyłącza.

Warto przy tym wskazać iż cable pooling polega na połączeniu różnych źródeł wytwórczych OZE oraz jak zaproponowano w Projekcie magazynów energii do tej samej sieci elektroenergetycznej. Oznacza to więc iż z jednego przyłącza mogą korzystać dwie lub więcej instalacji, a ponadto, które mogą należeć do jednego lub kilku wytwórców.

Formuła cable poolingu jest możliwa w Polsce od 1 października 2023 r. Przepisy wprowadzające taką możliwość wynikają z ustawy z 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1762).

Zaproponowane zmiany mają zoptymalizować w ten sposób możliwości wytwórcze przy ograniczonych możliwościach technicznych sieci.

Zgodnie z założeniami Projekt po publikacji ma wejść w życie po upływie 14 dni, z wyjątkiem przepisów o koncesjonowaniu OZE tj. art. 2 pkt 4, art. 3-4 i art. 9-17 Projektu, które wejdą w życie 1 stycznia 2026 r.

Autorzy: Aleksandra Walczak, r. pr. Kamil Iwicki, Wawrzynowicz i Wspólnicy sp.k.

Transformacja energetyczna Polski w centrum uwagi – 41. Konferencja EuroPOWER & OZE POWER

Aktualności, , , , , Możliwość komentowania Transformacja energetyczna Polski w centrum uwagi – 41. Konferencja EuroPOWER & OZE POWER została wyłączona

W dniach 3-4 kwietnia 2025 roku w warszawskim The Westin Warsaw Hotel odbędzie się 41. Konferencja Energetyczna EuroPOWER & OZE POWER. To jedno z najważniejszych wydarzeń branży energetycznej, które gromadzi liderów rynku, przedstawicieli administracji publicznej oraz ekspertów, aby omówić kluczowe wyzwania stojące przed polskim sektorem energetycznym.

Konferencja rozpocznie się dyskusją ekspertów i przedstawicieli rządu na temat wizji transformacji energetycznej w Polsce. Eksperci omówią rolę gazu w transformacji, przyszłość LNG oraz inwestycje w biogaz i wodór. Następnie przeanalizują wpływ OZE na stabilność systemu energetycznego. Popołudniu tematy skupią się na energetyce jądrowej, technologii SMR oraz finansowaniu transformacji, w tym partnerstwach publiczno-prywatnych i regulacjach inwestycyjnych.

Drugi dzień konferencji otworzy temat modernizacji sieci elektroenergetycznych, w tym wdrażanie inteligentnych sieci, roli AI w bilansowaniu popytu i podaży oraz cyberbezpieczeństwie. Prelegenci omówią suwerenność technologiczną Polski, rozwój krajowego sektora produkcyjnego oraz wsparcie dla firm z branży OZE i elektromobilności. Na zakończenie odbędzie się debata o przyszłości energetyki wiatrowej, uwzględniająca rozwój farm offshore, nowe regulacje i innowacje technologiczne.

41. edycja Konferencji Energetyczna EuroPOWER & OZE POWER to kluczowe forum wymiany wiedzy i doświadczeń, które ma realny wpływ na kształtowanie strategii rozwoju polskiego sektora energetycznego. Wnioski z debat i paneli, tak samo jak w poprzednich latach, mogą wpłynąć na przyszłe regulacje, kierunki inwestycji oraz strategie wdrażania innowacyjnych rozwiązań, które zapewnią Polsce bezpieczeństwo energetyczne i konkurencyjność gospodarczą w nadchodzących dekadach.

Więcej informacji oraz szczegółowa agenda wydarzenia dostępne są na stronie: www.konferencjaeuropower.pl.

Wśród prelegentów pojawią się m.in.:

  • dr inż. Paweł Gajda, Dyrektor Departamentu Energii Jądrowej, Ministerstwo Przemysłu
  • Maciej Mróz, Prezes Zarządu PTPiREE; Wiceprezes Zarządu ds. Operatora w Tauron Dystrybucja
  • Beata Kurdelska, Prezes Zarządu, PGNiG OD
  • Sławomir Staszak, Prezes Zarządu, Energa
  • dr inż.Paweł Urbańczyk, Prezes, Urząd Dozoru Technicznego

Zapraszamy do rejestracji i uczestnictwa w wydarzeniu!

Kongres jest realizowany w ramach działalności MMC Polska organizującej prestiżowe kongresy, konferencje, warsztaty i szkolenia biznesowe dedykowane kadrze menadżerskiej oraz zarządom firm. Więcej na www.mmcpolska.pl.

Autor: MMC Polska

POWERPOL 2025 Ogólnopolski Kongres Energetyczno-Ciepłowniczy

Aktualności, Ciepłownictwo, Elektroenergetyka, Energetyka, Klimat, OZE, , , , Możliwość komentowania POWERPOL 2025 Ogólnopolski Kongres Energetyczno-Ciepłowniczy została wyłączona

Data: 24-25 lutego 2025r.
Miejsce: Hotel Sofitel Warsaw Victoria, Warszawa
Temat Przewodni: „Rok 2025: Aktualna polityka energetyczna Państwa wobec wyzwań transformacyjnych i legislacyjnych w Europie”
Organizator: Europejskie Centrum Biznesu


Rok 2025 będzie dla polskich wytwórców i dostawców energii czasem intensywnych wyzwań związanych zarówno z bezpieczeństwem surowcowym, otoczeniem legislacyjnym, zaostrzeniem europejskiej polityki klimatycznej, zapewnieniem bezpieczeństwa operacyjnego spółek strategicznych, oraz przygotowaniem sektora do dużych inwestycji w OZE, offshore, energię jądrową, biometan i wodór.


Program najbliższej edycji Kongresu tradycyjnie obejmie zagadnienia, które staną się okazją do wymiany opinii i doświadczeń pomiędzy przedstawicielami: Rządu, największych w kraju przedsiębiorstw energetycznych i ciepłowniczych, najważniejszych organizacji branżowych, środowisk akademickich i przedstawicieli biznesu.


W gronie ekspertów pragniemy omówić kwestie wpływu otoczenia geopolitycznego na polski sektor elektroenergetyczny oraz zakres działań zaradczych pozwalających na stopniowe odchodzenie od węgla w jednostkach wytwórczych. Podczas tegorocznej edycji wprowadzamy ponownie panel prezentacyjny podczas którego będziemy przedstawiać najciekawsze innowacyjne rozwiązania dla branży elektroenergetycznej.


Szczegółowe informacje na temat Kongresu będą sukcesywnie przedstawiane na stronie www.powerpol.pl.


Zachęcamy do śledzenia naszych social media na bieżąco:
FB: https://www.facebook.com/EuropejskieCentrumBiznesu/
X (Twitter): https://x.com/ECBPL
LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/krzysztof-kara%C5%9B-b5079218

Autor: Europejskie Centrum Biznesu

40. edycja Konferencji Energetycznej EuroPOWER & OZE POWER

Aktualności, Energetyka, energia elektryczna, , , Możliwość komentowania 40. edycja Konferencji Energetycznej EuroPOWER & OZE POWER została wyłączona

40. edycja Konferencji Energetycznej EuroPOWER & OZE POWER odbędzie się 7 i 8 listopada 2024 roku w The Westin Warsaw Hotel. Eksperci i liderzy sektora energetycznego zajmą się zarówno aktualnymi, jak i przyszłościowymi wyzwaniami tego sektora w Polsce.

Jubileuszową edycję kongresu rozpocznie wystąpienie Przewodniczącego Rady Programowej, Leszka Juchniewicza, oraz przedstawicieli rządu, którzy przedstawią kluczowe kwestie polityki energetycznej.

Blok inauguracyjny skupi się na transformacji energetycznej, szczególnie elektroenergetyce, i wyzwaniach związanych z przejściem na odnawialne źródła energii (OZE), regulacjach prawnych oraz bezpieczeństwie energetycznym. Eksperci omówią obecny miks energetyczny, cele klimatyczne Polski i wpływ polityki unijnej. Kolejna część debaty poświęcona będzie sektorowi gazowemu i paliwowemu, omawiając stabilność dostaw, rozwój infrastruktury LNG, cyfryzację oraz nowe technologie.

Następnie eksperci omówią kwestie dotyczące cyberbezpieczeństwa w sektorze energetyki, koncentrując się na zagrożeniach cybernetycznych i współpracy między sektorem publicznym i prywatnym. Blok OZE obejmie tematy związane z magazynowaniem energii, wyzwaniami w rozwoju fotowoltaiki i farm wiatrowych oraz biogazu i biometanu, omawiając regulacje i przyszłe scenariusze rozwoju. Uczestnicy przyjrzą się kosztom transformacji energetycznej dla przemysłu, inwestycjom w efektywność energetyczną i integracji ESG w strategii biznesowej.

Drugi dzień rozpocznie blok dotyczący energetyki jądrowej, analizujący harmonogram inwestycji, bezpieczeństwo, zarządzanie ryzykiem i koszty, a także współpracę technologii jądrowych z OZE. Kolejna dyskusja dotyczyć będzie roli danych w sektorze energetycznym, wykorzystania analizy danych, sztucznej inteligencji i wyzwań związanych z ich integracją. Następnie eksperci omówią wyzwania i strategie rozwoju sieci dystrybucyjnych, potrzebę modernizacji infrastruktury oraz współpracę w finansowaniu projektów.

Wydarzenie zamkną tematy poświęcone polityce finansowej – jej wpływowi na transformację energetyczną, omawiając źródła finansowania, modele inwestycyjne i integrację OZE w ciepłownictwie, oraz kwestie dekarbonizacji, poprawy efektywności energetycznej i zastosowania nowych technologii w ciepłownictwie.

Wśród prelegentów pojawią się m.in.:

  • Leszek Juchniewicz Prezes, Polskie Elektrownie Jądrowe; Przewodniczący Rady Programowej EuroPOWER & OZE POWER
  • Dariusz Standerski, Sekretarz Stanu, Ministerstwo Cyfryzacji
  • Rafał Gawin, Prezes Urząd, Regulacji Energetyki
  • Dorota Zawadzka-Stępniak, Prezes NFOŚiGW
  • Mariusz Jurczyk, Prezes Zarządu TAURON Dystrybucja Pomiary
  • Marcin Laskowski Wiceprezes ds. Regulacji PGE Polska Grupa Energetyczna
  • Paweł Bielski, Wiceprezes Zarządu, Grupa Azoty S.A.

Kongres jest realizowany w ramach działalności MMC Polska organizującej prestiżowe kongresy, konferencje, warsztaty i szkolenia biznesowe dedykowane kadrze menedżerskiej oraz zarządom firm. Więcej na www.mmcpolska.pl.

Autor: MMC Polska

Efektywność energetyczna w działaniach JST

Aktualności, Atom, Budownictwo, Ciepłownictwo, Elektroenergetyka, Energetyka, energia elektryczna, Gaz, Klimat, Orzecznictwo, OZE, Samorządy, Środowisko, , , , , , , , , , , Możliwość komentowania Efektywność energetyczna w działaniach JST została wyłączona

Ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1047) (Ustawa, UEE) stanowi podstawowy akt prawny określający, jakie działania należy podejmować, aby zwiększyć oszczędność wykorzystywanej energii. Powinności w tym zakresie dotyczą zarówno sektora prywatnego, jak i publicznego. O ich wyzwaniach w zakresie efektywności energetycznej budynków pisaliśmy w artykule „Zmiany w charakterystyce energetycznej budynków – decyzja Parlamentu Europejskiego zapadła”.

Dzisiaj chcielibyśmy się jednak skupić na jednym z ciekawszych aspektów racjonalnego wykorzystania energii, mianowicie na obowiązkach jednostek samorządu terytorialnego (JST). Te, jako „władza najbliższa obywatelom”, odgrywają szczególną rolę, jeżeli chodzi o przekazywanie poprawnych postaw co do wykorzystania energii. W tym artykule postaramy się przybliżyć, jaką rolę odgrywają JST w sektorze energetyki oraz jakie są ich konkretne zadania i uprawnienia w kontekście efektywności energetycznej.

Pojęcia efektywności energetycznej i jednostek sektora publicznego

W pierwszej kolejności należy jednak wytłumaczyć czym jest efektywność energetyczna oraz wskazać dlaczego JST są objęte zakresem Ustawy.

Zgodnie z art. 2 pkt 3 UEE efektywność energetyczna to stosunek uzyskanej wielkości efektu użytkowego danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w typowych warunkach ich użytkowania lub eksploatacji, do ilości zużycia energii przez ten obiekt, urządzenie techniczne lub instalację, albo w wyniku wykonanej usługi niezbędnej do uzyskania tego efektu. Efektem użytkownym, jak wynika z art. 2 pkt 3 UEE, jest natomiast efekt uzyskany w wyniku dostarczenia energii do danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w szczególności wykonanie pracy mechanicznej, zapewnienie komfortu cieplnego lub oświetlenie.

Przepisy Ustawy są adresowane do różnych podmiotów. Kluczowy z perspektywy dzisiejszych rozważań jest przepis art. 6 ust. 1 UEE, który nakazuje jednostkom sektora publicznego realizować swoje zadania, stosując co najmniej jeden ze środków poprawy efektywności energetycznej. W art. 2 pkt 8 UEE zawierającym definicję terminu „jednostka sektora publicznego” zawarto odwołanie do art. 4 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1605 i 1720 )(PZP), a konkretniej podmiotów w nim wskazanych.

Podstawową kategorią jednostek sektora publicznego są jednostki sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 i 1273), do których zalicza się m.in. organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały czy też JST oraz ich związki.

Zadania JST w energetyce

Mimo że o kierunkach rozwoju energetyki decydują przede wszystkim organy władzy centralnej, JST mają do odegrania swoją rolę w kontekście zapewnienia obywatelom dostępu do podstawowych nośników energii. Art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.) wskazuje wprost, że do zadań własnych gmin należą m.in. sprawy zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz. W stosunku do pozostałych JST brak podobnych przepisów.

Powyższe zadania gmin zostały uszczegółowione w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 266 z późn. zm.) (PE). W przepisie tym określono, że do zadań własnych gminy w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliw gazowe należy m.in. planowanie i organizacja zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe na obszarze gminy czy planowanie oświetlenia niektórych miejsc znajdujących się na terenie gminy (w stosunku do innych obowiązkiem gminy jest finansowanie takiego oświetlenia).

Warto przytoczyć stanowisko Sądu Apelacyjnego w Krakowie, który stwierdził, że nałożenie określonego zadania jako obowiązkowego powoduje, że na gminie ciąży obowiązek ich wykonania, od którego nie może ona odstąpić czy go w jakikolwiek sposób obowiązku tego ograniczyć. Przykładem, na który powołał się Sąd, był przepis art. 18 ust. 1 pkt 1 PE, zgodnie z którym na gminie spoczywa m.in. obowiązek planowania i organizacji zaopatrzenia w m.in. energię elektryczną, na jej obszarze. Norma ta nie jest po stronie gminy źródłem obowiązku dostarczania mieszkańcom energii tym, niemniej jest ona zobowiązana, na podstawie tego przepisu do planowania i organizowania zaopatrzenia wspólnoty w taką energię (wyrok Sądy Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt I ACa 1195/15).

Planowanie energetyczne w gminach

Na czym polega planowanie energetyczne w gminach? Można powiedzieć, że działania w tym zakresie są dwuetapowe.

Zgodnie z przepisami art. 19 PE obowiązkowo w każdej gminie rada gminy przyjmuje założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (Założenia). Projekt Założeń, przygotowywany przez organ wykonawczy gminy – wójta, burmistrza, prezydenta miasta – na okres 15 lat i aktualizowany co najmniej raz na 3 lata, określa:

  • ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe,
  • przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych,
  • możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii, z uwzględnieniem energii elektrycznej i ciepła wytwarzanych w instalacjach odnawialnego źródła energii (OZE), energii elektrycznej i ciepła użytkowego wytwarzanych w kogeneracji oraz zagospodarowania ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych,
  • możliwości stosowania środków poprawy efektywności energetycznej w rozumieniu art. 6 ust 2 UEE,
  • zakres współpracy z innymi gminami.

Założenia są z jednej strony aktem diagnostycznym, który pozwala zapoznać się z aktualnym sytuacją energetyczną w gminie oraz działaniami tej JST na rzecz poprawienia tej sytuacji, a z drugiej stanowią swego rodzaju rozwiązanie awaryjne. Otóż Założenia są podstawę do przyjęcia przez radę gminy planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe (Plan), czyli aktu, który ma wytyczyć działania gminy, gdy plany przedsiębiorstw energetycznych nie sprostają wymogom Założeń. Szczegółowo kwestie przyjęcia Planu określają przepisy art. 20 PE.

Podobnie jak w przypadku Założeń, projekt Planu opracowuje organ wykonawczy gminy. Projekt ten powinien zawierać:

  • propozycje w zakresie rozwoju i modernizacji poszczególnych systemów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, wraz z uzasadnieniem ekonomicznym,
  • propozycje w zakresie wykorzystania OZE i wysokosprawnej kogeneracji,
  • propozycje stosowania środków poprawy efektywności energetycznej w rozumieniu art. 6 ust. 2 UEE,
  • harmonogram realizacji zadań,
  • przewidywane koszty realizacji proponowanych przedsięwzięć oraz źródło ich finansowania,
  • ocenę potencjału wytwarzania energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji oraz efektywnych energetycznie systemów ciepłowniczych lub chłodniczych na obszarze gminy.

W celu realizacji Planu gmina może zawierać umowy z przedsiębiorstwami energetycznymi. W przypadku gdy nie jest możliwa realizacja Planu na podstawie umów, rada gminy – dla zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe – może wskazać w drodze uchwały tę część Planu, z którą prowadzone na obszarze gminy działania muszą być zgodne.

Powinności JST na gruncie Ustawy

Ustawodawca jednoznacznie przesądził, że gminy mają szczególne obowiązki w zakresie efektywności energetycznej. Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 4 PE do ich zadań własnych w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe należy także planowanie i organizacja działań mających na celu racjonalizację zużycia energii i promocję rozwiązań zmniejszających zużycie energii na obszarze gminy.

Jednak nie tylko gminy mają obowiązki dotyczące zwiększenia oszczędności energii. Ogólny obowiązek na wszystkie JST nakładają przepisy art. 6 ust. 1 i 2 UEE. Zgodnie z pierwszym z nich, JST realizują swoje zadania, stosując środki poprawy efektywności energetycznej. Te ostatnie konkretyzuje drugi ze wspomnianych przepisów. Należą do nich:

Informowanie społeczeństwa o wykorzystanych środkach jest ważnym elementem obowiązków JST, jak wynika bowiem z art. 6 ust. 3 UEE muszą one informować o nich na swoich stronach internetowych lub w inny sposób, jeśli taki jest przyjęty.

Umowa o poprawę efektywności energetycznej

Jednostkom sektora publicznego, w tym JST dano możliwość realizowania i finansowania przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej na podstawie umowy o poprawę efektywności energetycznej (ang. Energy Performance Contract) (Umowa EPC) (art. 7 ust. 1 UEE). Umowa EPC ma na celu uzyskanie najwyższego efektu energetycznego przez beneficjenta (np. JST), przy jednoczesnym atrakcyjnym systemie wynagradzania dostawcy usług służących poprawie efektywności energetycznej (J. Sakławski, Z. Szewczuk, Komentarz do art. 7. [w:] M. Porzeżyńska, J. Sakławski (red.), Ustawa o efektywności energetycznej. Komentarz, Warszawa 2021, Legalis/el.).

Podstawowe elementy treści Umowy EPC wskazuje art. 7 ust. 2 UEE. Zgodnie z nim konieczne jest określenie w niej możliwych do uzyskania oszczędności energii w wyniku realizacji przedsięwzięcia lub przedsięwzięć tego samego rodzaju służących poprawie efektywności energetycznej z zastosowaniem środka poprawy efektywności energetycznej oraz sposobu ustalania wynagrodzenia, którego wysokość jest uzależniona od oszczędności energii uzyskanej w wyniku realizacji przedsięwzięć, o których mowa wyżej.

Umowa EPC może być podstawą do realizacji w JST przedsięwzięć wymienionych w art. 19 ust. 1 UEE, tj.:

  • izolacji instalacji przemysłowych;
  • przebudowy lub remontu budynku wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi;
  • modernizacji lub wymiany:
    • oświetlenia,
    • urządzeń lub instalacji wykorzystywanych w procesach przemysłowych, energetycznych, telekomunikacyjnych lub informatycznych,
    • lokalnych sieci ciepłowniczych i lokalnych źródeł ciepła;
  • odzyskiwania energii, w tym odzyskiwania energii w procesach przemysłowych;
  • ograniczenia strat:
    • związanych z poborem energii biernej,
    • sieciowych związanych z przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej, gazu ziemnego lub paliw ciekłych,
    • w sieciach ciepłowniczych,
    • związanych z magazynowaniem i przeładunkiem paliw ciekłych;
  • stosowania, do ogrzewania lub chłodzenia obiektów, energii wytwarzanej w instalacjach OZE, ciepła użytkowego w wysokosprawnej kogeneracji lub ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych.

Jednakże szczegółowy wykaz przedsięwzięć służących poprawie efektowności energetycznej stworzony został przez Ministra Klimatu i Środowiska i opublikowany w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” (art. 19 ust. 2 UEEE).

Dopuszczalność realizacji w drodze EPC wskazanych wyżej przedsięwzięć jest istotna także z tego powodu, że tylko tego rodzaju działania mogą zostać wsparte w drodze systemu świadectw efektywności energetycznej (tzw. białych certyfikatów) zgodnie z art. 20 UEE.

W kontekście EPC warto wspomnieć jeszcze o dwóch kwestiach.

Po pierwsze, zgodnie za art. 7 ust. 3 UEE, zobowiązania wynikające z EPC nie wpływają na poziom państwowego długu publicznego oraz deficyt sektora finansów publicznych, w przypadku gdy dostawca usług związanych ze zużyciem energii ponosi większość ryzyka budowy i ryzyka uzyskania gwarantowanego poziomu średniorocznych oszczędności energii z uwzględnieniem wpływu na wymienione ryzyka czynników, takich jak gwarancje i finansowanie przez dostawcę usług związanych ze zużyciem energii oraz alokacja aktywów po zakończeniu trwania umowy.

Po drugie, w myśl art. 7 ust. 6 UEE, w sprawach nieregulowanych w Ustawie, do EPC, finansowanych w całości lub w części przez dostawcę usług związanych ze zużyciem energii, w tym trybu wyboru tego dostawcy, stosuje się przepisy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1637), z wyłączeniem przepisów art. 3a, art. 3b ust. 2, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 17-18a tej ustawy.

Więcej o Umowach EPC dla JST można dowiedzieć się na oficjalnej stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Co przyniesie przyszłość?

Warto wskazać, że obowiązki JST w zakresie efektywności energetycznej będą się dalej mnożyć. Zgodnie z art. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (wersja przekształcona) (Dz. U. UE. L. z 2023 r. Nr 231, str. 1) (EED) państwa członkowskie mają zapewnić, aby całkowite zużycie energii końcowej wszystkich instytucji publicznych – rozumianych jako m.in. władze regionalne lub lokalne – zmniejszało się o co najmniej 1,9 % rocznie w porównaniu z rokiem 2021. Obowiązek ten do dnia 31 grudnia 2026 r. nie obejmie zużycia energii przez instytucje publiczne w lokalnych jednostkach administracyjnych liczących mniej niż 50 000 mieszkańców, a do dnia 31 grudnia 2029 r. liczących mniej niż 5 000 mieszkańców.

Ponadto art. 6 EED przesądza o wzorcowej roli budynków instytucji publicznych, co oznacza, że o najmniej 3% całkowitej powierzchni ogrzewanych lub chłodzonych budynków, które są własnością instytucji publicznych, będą poddawane co roku renowacji w celu przekształcenia ich co najmniej w budynki o niemal zerowym zużyciu energii lub w budynki zeroemisyjne.

Już niedługo można spodziewać się pojawienia się projektu ustawy, który będzie miał na celu dostawanie Ustawy do EED. Zdecydowana większość przepisów tej ostatniej będzie musiała zostać implementowana do krajowego porządku prawnego do 11 października 2025 r.

Autorzy: r.pr. Kamil Iwicki, Aleksandra Walczak, Wawrzynowicz & Wspólnicy sp. k.

Cel redukcyjny na 2040 r.

Aktualności, Atom, Ciepłownictwo, Elektroenergetyka, Energetyka, Gaz, Klimat, OZE, Środowisko, , , , , , , Możliwość komentowania Cel redukcyjny na 2040 r. została wyłączona

10 września 2024 r. Komisja Europejska (KE, Komisja) na portalu Wyraź swoją opinię (ang. Have your say) opublikowała zapowiedź prac nad zmianą Europejskiego prawa o klimacie. Projekt ten aktualnie jest w przygotowaniu oraz odnosi się do zapowiadanej rewizji rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie). Zgodnie z zapowiedzią, w projekcie ma zostać zaprezentowana propozycja celu redukcji gazów cieplarnianych netto na rok 2040 r. w stosunku do roku bazowego 1990.

Cel redukcyjny 90 %?

Wstępna propozycja  celu klimatycznego na 2040 r. została zaprezentowana w komunikacie Komisji Europejskiej z 6 lutego 2024 r. „Zabezpieczenie naszej przyszłości. Cel klimatyczny na 2040 r. i droga ku neutralności klimatycznej do 2050 r. jako fundamenty zrównoważonego, sprawiedliwego i dostatniego społeczeństwa”. Z komunikatu jednoznacznie wynika, że dążeniem Komisji jest ustanowienie celu redukcji gazów cieplarnianych netto o 90 % w porównaniu z poziomami z 1990 r. do 2040 r. W stanowisku odkreślono, że jest to wyłącznie propozycja, która „toruje drogę do politycznej debaty” i nie jest wiążąca.

Brak związania powyższą propozycją podkreśla Minister Klimatu i Środowiska. Jak przedstawiono w jednym z komunikatów ministerstwa, stanowisko KE jest otwarciem debaty publicznej, a nie wiążącym dokumentem prawnym. Jego publikacja nie oznacza konieczności realizacji propozycji w nim zawartych.

W odpowiedzi na komunikat Komisji Europejskiej, Polska będzie podnosić potrzeby wzmocnienia polskiej i europejskiej gospodarki oraz walki z ubóstwem energetycznym. Rząd kierować się będzie wyważonym interesem społecznym, z uwzględnieniem naszego puntu wyjścia i rozłożenia kosztów adekwatnie do możliwości Polski względem pozostałych państw członkowskich UE. Oficjalne stanowisko Polski co do propozycji celu na 2040 r. zostanie wypracowane w toku analiz i konsultacji.

Kontekst polskiej prezydencji

Ważnym wątkiem jest to, że rozpatrzenie wspomnianego projektu przypadnie na okres polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej (UE) (styczeń – czerwiec 2025). Rolą polskich polityków będzie pogodzenie różnych stanowisk państw członkowskich co do tak wygórowanej propozycji celu redukcyjnego. Polska prezydencja będzie nie tylko musiała wynegocjować stanowisko Rady UE, ale także dbać o interes narodowy, jakim jest dostosowanie celu klimatycznego do tempa polskiej transformacji energetycznej, przy uwzględnieniu interesów osób zagrożonych skutkami zmian, oraz do naszych możliwości (istniejącej infrastruktury, zawartych kontraktów na dostawy energii, planów rozwoju infrastrukturalnego).

Nie będzie to łatwo, gdyż początek 2025 r. to także moment, w którym KE zacznie realizować program strategiczny na lata 2024-2029 przyjęty przez Radę Europejską 27 czerwca 2024 r. Ustalenia tego programu stanowią ogólne wytyczne, którymi kierować się będzie Komisja przedstawiając własne priorytety polityczne, a także które muszą uwzględniać kolejne prezydencje w Radzie UE. W kontekście energii i klimatu znajdziemy tu chociażby postulat dalszego pogłębiania wewnętrznego rynku energii oraz kontynuacji zielonej i cyfrowej transformacji. Ważnym dla polskiej prezydencji punktem programu strategicznego na lata 2024-2029 jest zapowiedź dalszego realizowania idei sprawiedliwej transformacji klimatycznej, przy uwzględnieniu konkurencyjności unijnego przemysłu w ujęciu globalnym, ale także zwiększania niezależności energetycznej. Wśród planów na zbliżające się 5 lat można znaleźć także cel przyspieszenia transformacji energetycznej, co ma umożliwić zbudowanie prawdziwej unii energetycznej, przy zapewnieniu wystarczających ilości czystej i przystępnej cenowo energii.

Polska, jako państwo kierujące prezydencją Rady UE w pierwszej połowie 2025 r., będzie musiała działać w ramach tych założeń politycznych. Do pewnego stopnia zamierzenia Rady Europejskiej przedstawione w tym programie w obszarze energii i klimatu pokrywają się z kierunkowymi wytycznymi dla tematyki prac Rady UE podczas sprawowania polskiej prezydencji oraz priorytetami w zakresie sprawowania polskiej prezydencji, przyjętymi w drodze uchwał przez Rade Ministrów odpowiednio we wrześniu i listopadzie 2023 r., co jest niewątpliwie dużą szansą polskiego rządu.

Cel na 2040 r. a obowiązki wynikające z Porozumienia paryskiego

Przypomnijmy, że państwa członkowskie i UE postanowiły podjąć działania aby do 2050 r. jako pierwsza na świecie gospodarka i pierwsze na świecie społeczeństwo UE stało się neutralne klimatycznie. Początkowo, przed końcem 2020 r. UE przedstawiła długofalową strategię redukcji emisji i zaktualizowane plany klimatyczne (tzw. ustalone na poziomie krajowym wkłady). Zobowiązała się w nich, że do 2030 r. ograniczy unijne emisje o co najmniej 55% w porównaniu z poziomami z 1990 r., czy też zatrzyma wzrost średniej globalnej temperatury na poziomie dużo poniżej 2°C względem poziomu z czasów przedprzemysłowych i starać się, by było to nie więcej niż 1,5°C.

Pomóc ma w tym Porozumienie paryskie (Porozumienie). Umowa ta weszła w życie 4 listopada 2016 r., gdy spełniony został warunek jego ratyfikacji przez co najmniej 55 państw odpowiedzialnych za co najmniej 55% globalnych emisji gazów cieplarnianych. Warto wspomnieć, że Porozumienie ratyfikowały wszystkie państwa UE. Tworząc niektóre akty prawne, instytucje unijne wprost referowały się do zapisów Porozumienia w przedmiocie globalnego przeglądu, zobowiązując Komisję do podjęcia rewizji tych aktów w określonym momencie. Jednym z tych aktów jest wcześniej wspomniane Europejskie prawo o klimacie.

Ze wspomnianego komunikatu Komisji wynika, że uzgodniony cel klimatyczny na 2040 r. będzie stanowił podstawę nowego, ustalonego na poziome krajowym wkładu UE na 2035 r. w ramach Porozumienia. Chodzi o określenie, co UE zamierza realizować na 2035 r., aby przyczynić się do realizacji założeń Porozumienia. Z komunikatu KE wynika, że wkład UE na 2035 r. ma zostać przekazany UNFCCC, czyli Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, do 2025 r., przed COP30. Co ważne – unijny wkład jest komunikowany UNFCCC przez Radę UE. Jeżeli zadania w zakresie wpracowania celu klimatycznego na 2040 r. przypadną na polską prezydencję, wówczas także wypracowanie wspólnego stanowiska co do wkładu ustalonego na poziomie krajowym dla UE także będzie zadaniem polskiej prezydencji.

Autorzy: Aleksandra Walczak, r.pr. Adam Wawrzynowicz, Wawrzynowicz & Wspólnicy sp. k.